Search
نیتروگلیسرین

نيتروگليسيرين Nitroglycerin

 

مقدمه: خیلی از ما با شــنیدن نام «نیتروگلیســیرین» یاد انفجار می افتیم، اما همین واژه در ذهن بیماران قلبی مترادف با آرامش و درد کمتر، نجات و بازگشــت به زندگی اســت.
قرص نیتروگلیســیرین که عموم مردم آن را با شــکل دارویی زیر زبانی می شناســند از پرکاربردترین داروهــا در خط اول کنترل و درمان نشــانگان کرونری حاد acute coronry syndrom و آنژین پایدار stable angina به شمار می رود.

اولین اثرات جســمانی مربوط به نیتروگلیسیرین را کارگرهای کارخانه های دینامیت سازی تجربه کردند که بعدها به نشانگان صبح دوشنبه معروف شــد و باعث بروز ســردردهای شــدید در اولین روزکاری هفته در این کارگران می شــد.
هنوز نیز مصرف کننده های این دارو بــا این عارضه جانبی نیتروگلیسیرین آشنا هســتند، اما دکتر «ویلیام مورل» انگلیسی بود که در سال ۱۸۷۸ از این ماده ارزشمند در پزشــکی استفاده و آن را برای درمان آنژین پایدار در بیماران تجویز کرد.
وی تجربیات درمانی خود با نیتروگلیســیرین را در سال ۱۸۷۹ در نشــریه معتبر لنست به چاپ رســاند و موفق شد دارویی بســیار کاربردی را به همه دنیا معرفی کند که تاکنون نیز به عنوان خط اول درمان برای بسیاری از بیماران کاربرد دارد.

دردهایی که نیتروگلیسیرین علاجشان است این روزهــا بیماري ایســکمیك قلبی علت اصلي مــرگ و میر در سراســر جهــان از کشــورهای توســعه یافته و صنعتــی تا کشــورهای در حال توسعه محســوب می شــود. بنابر اعلام سازمان بهداشــت جهانی آمار فوت ناشــی از مرگ و میر ناشــي از بیماري عروق کرونر در ســال ۲۰۰۲ به ۷.۱ میلیون نفر در جهان بوده و این رقم در ســال ۲۰۲۰ به ۱۱.۱ میلیون نفر خواهد رسید.
براساس مطالعات صورت گرفتــه در ایالات متحده آمریکا ریســك ایجاد بیماري عروق کرونــر که علامت دار شــود، در مردان و زنان میانســال (پس از ۴۰ ســالگی) به ترتیب ۴۹ و ۳۲ درصد است.
گفتنی اســت شــایع‌ترین علامت CAD آنژین قفســه ســینه اســت که خود را با حملات درد یا فشار بر قسمت قدامی قفسه سینه نشان می‌دهد و بین ۳۰ ثانیه تا ۱۵ دقیقه طول مي کشــد. البته این درد ممکن است تا دو ماه نیز ادامه داشته و تکرار شود. نیتروگلیسیرین جزو اولین و موثرترین درمان ها برای از بین بردن این دردهاست.

اطلاعات دارویی

نام های ژنریک (علمی): نيتروگليسيرين (Nitroglycerin)٬ ان تی جی (NTG)٬ جی تی ان (GNT)٬ نیتروگلیسرول (NITROGLYCEROL)٬ تری نیترو گلیسرین (TRINTROGLYCERIN)٬ تی ان جی (TNG)٬ گلیسیریل تری نیترات (GLYCERYL TRINTRATE)

نام های تجاری: Nitrolingual (نیترولینگوال), Nitroquick (نیتروکوئیک), Nitrostat (نیرترواستات), Deponit (دپونیت), Minitran (مینیتران), Nitro-Bid (نیترو-بید), Nitro-Dur (نیترو-دور), Nitrodisc (نیترودیسک), Nitrogard (نیتروگارد), Nitro-Time (نیترو-تایم), Nitro-Par (نیترو-پر-پار), Nitrocot (نیتروکوت), Nitroglyn E-R (نیتروگلین), Nitro-Bid IV (نیترو-بید ۴), Nitrong (نیترونگ), Nitrol Appli-Kit (نیترول اپلی-کیت), Nitrek (نیترک), Tridil (تریدیل), Nitrol (نیترول), Nitro TD Patch-A (نیترو تی‌دی پچ-آ), Nitrolingual Duo Pack (نیترولینگوال دو پک)٬ Nitrocardin (نیتروکاردین)

اشکال دارویی: قرص / کپسول زیر زبانی٬ قرص پیوسته رهش٬ افشانه زبانی ( اسپری )٬ محلول تزریقی

کلاس دارویی: گشاد کننده های عروقی

اثرات درمانی و ســودبخش نیتروگلیســیرین به شرح زیر است:

  • گشاد کردن شــریان و شــریانچه های عروق کرونی و افزایش خونرسانی به بافت ایسکمیك
  • گشاد کردن سیســتم وریدی که باعث کاهش بازگشــت وریدی، حجم بطنی و preload قلبی می شد و در نتیجه کاهش فعالیت قلب می شود
  • گشاد شدن سیستم شــریانی که باعث کاهش afterload قلبی کاهش اســترس و نیروی وارد بر دیواره بدن ها و مصرف اکسیژن قلب می شود
  • کاهــش در مقدار ناحیه ایســکمیك شــده و افزایش خونرسانی از طریق عروق کولترال است.

مکانیسم دارویی و موارد مصرف

نیتروگلیسیرین متعلق به گروهی از داروها موسوم به نیترات است که باعث گشاد شدن عروق خونی و افزایش خون و اکســیژن رسانی به قلب می شود که این مکانیســم را از طریق آزاد سازی نیتریك اکساید و شل شــدن عضلات صاف دیواره عروق اعمال می کند.

علی رغــم اینکــه داروهــای متعــددی از جمله آســپرین، بتا بلوکرهــا، مهارکننده های ACE٬ بلوکه کننده های کانال کلســیم و… در دســترس اســت، اما همان طور که پیش از این گفته شــد نیتروگلیســیرین جزو کارآمدتریــن داروها برای تخفیف درد قفســه سینه شناخته می شود چراکه بســیار ســریع آزاد شــده و در کوتاه ترین زمان می تواند درد حاد ناشی از آنژین را برطرف کرده و به بیمار آرامش ببخشد.

در تحقیقات جدید مشــاهده شــده که این دارو می تواند باعث مهار فعالیت و تجمع پلاکتی شود وحتی پلاسمینوژن خون را فعال کند که می تواند از ایجاد لخته جلوگیــری و در از بین رفتن لخته ایجاد شده سودمند باشد.

نیتروگلیســیرین به اشــکال مختلف از جمله زیر زبانــي، خوراکي، موضعي و تزریــق وریدي مورد اســتفاده قرار می گیرد. نیتروگلیسیرین تزریقی از جمله داروهای موثر برای کنترل فشــارخون در حین جراحی و کاهــش خونریزی به داخل ناحیه جراحی است.

راه و رسم مصرف

معمــولا توصیه می شــود کــه بیمــار در لحظه شــروع حملــه آنژیــن ۰.۳ و ۰.۴ میلي گرم از نیتروگلیســیرین را زیر زبان خــود قرار دهد . اگر دوز اول اثر نکرد٬ ۵ دقیقه بعد دوز بعدی را مصرف کند.

این کار تا سه بار قابل تکرار است، اما اگر درد و ناراحتی طی نیم ســاعت برطرف نشد بلافاصله باید برای انجام مداخلات پزشــکی اقدام کرد.
به خاطر داشته باشید که اگر بیمار در هنگام مصرف نیتروگلیسیرین ایستاده یا نشسته باشد، دارو بهتر اثر می کند. گذاشــتن قرص زیرزبانی باعث ایجاد نوعی احساس سوزش در دهان می شود که بیمار ممکن اســت این حالت را دال بر اثــر کردن دارو بداند، درحالی که این احساس ربطی به تاثیر دارو نداشته و اگر فردی این ســوزش را احساس نکند نباید از اثر نکردن دارد نگران شود.

همان طــور که پیش از این نیز توضیح داده شــد مصرف قرص زیرزبانی جهت پیشــگیری از آنژین قبل از انجام فعالیت های بدنی نیز کاربرد دارد. در این حالت بیمار باید ۲ تا ۵ دقیقه پیش از شــروع فعالیت خود قرص را زیــر زبانش قرار دهد و بداند که تاثیر دارو ۳۰ دقیقه دوام خواهد داشت.

یکی از موارد مهمی که در استفاده طولانی مدت از نیتروگلیسیرین ایجاد می شد ایجاد مقاومت به اثر دارو است که برای جلوگیری از این کاهش اثر بهتر است در اســتفاده طولانی مدت از داروهایی مانند فولیك اسید و آرژنین در کنار آن استفاده کرد.

اثرات جانبی مصرف نیتروگلیسیرین

مهم ترین اثر جانبی دارو ســردرد اســت که جزو جدایی ناپذیری از اثر دارو به شــمار می رود؛ البته با اســتفاده طولانی مدت از دارو ایــن عوارض به شدت کاهش می یابد.
گرگرفتگی به خاطر افزایش جریان خون در صورت، ســبکی ســر و سرگیجه جزو اثرات جانبی شــایع نیتروگلیســیرین است. اگر این علائم شدید شــده یا برطرف نشوند بیمار باید درباره ادامه مصرف دارو با پزشك معالج خود مشورت کند.
تاری دید، خشکی دهان، درد قفسه ســینه، غش، بثورات جلدی، تاول، یا لایه برداری از پوســت، کهیر، خارش، اشکال در تنفس یا بلع، تهوع، اســتفراغ، ضعف، عرق کردن، پوست رنگ پریــده و… از جملــه اثرات جانبی جدی ناشــی از مصرف نیتروگلیســیرین اســت که بیمار باید بلافاصله پس از مشــاهده این علایم پزشك خود را در جریان بگذارد.

علائم اوردوز با قرص زیرزبانی نیز شــامل ســردرد که مداوم و ضربان دار باشــد، گیجی، تب، سرگیجه، کند شــدن ضربان قلب، تهوع، استفراغ، اسهال خونی، غش، تنگی نفس، عرق کردن، گرگرفتگی، پوست سرد و مرطوب، از دست دادن توانایی حرکت دادن بدن، کما و تشنج است.

تداخلات دارویی

با وجــود اینکه نیتروگلیســیرین یــا قرص های زیرزبانی جزو داروهای پرکاربرد مصرف می شوند اما تجویز آنها حتما باید زیر نظر پزشــك صورت گیرد.
این دارو ممکن اســت بــا داروهای دیگری همچون آوانافیل (درمان کننده اختلالات نعوظ)، ســیلدنافیل، تادالافیل و واردنافیل تداخل داشته باشد و مصرف این داروها همراه با نیتروگلیسیرین بــه هیچ وجه توصیــه نمی شــود و می تواند افت فشارخون مرگبار در بیمار ایجاد کند.

علاوه بر ایــن نیتروگلیســیرین را نباید با داروی آلتپلاز مصرف کــرد. آلتپلاز از جملــه داروهای فعال کننده پلاســمینوژن محسوب می شود و در درمان حملات حاد ایســکمي، آمبولي حاد ریه و انفارکتوس میوکارد کاربرد دارد. مصرف این دارو همزمان با قرص زیرزبانی ممکن اســت منجر به بروز عوارض جانبی شود.
البته در صورتی که نیاز به مصرف همزمان دو دارو باشــد پزشك باید دز مصرفی و زمان اســتفاده را برای بیمار تشریح و از بروز این عوارض پیشگیری کند.

آســپرین، دی هیدرو ارگوتامین (مورد استفاده در رفع ســردردهای عروقی همچــون میگرن و درمان کاهش فشــار خون در حالت ایستاده و…)، اســتیل سیستئین (مورد اســتفاده در دفع خلط از مجاری تنفســی، پیشــگیری از نارسایی حاد کلیه، مسمومیت با استامینوفن و…) و پانکرونیوم (شل کننده عضلات) نیز تداخل دارد.
بیمارانی که همزمان با نیتروگلیسیرین از داروهای بتــا بلوکر (مانند آتنولول، کارتــرول، متوپرولول، پروپرانولول و تیمولول)، مسدودکننده های کانال کلســیم (مانند آمیلودیپین، دیلتیــازم، فدیپین، وراپامیــل)، بروموکریپتین، هپاریــن، داروهای فشارخون و… اســتفاده می کنند نیز باید به دقت تحت نظارت داشته باشند تا دچار عوارض جانبی نشوند.

موارد منع مصرف

تنگــی آئورت ، کاهش فشــار و حجم خون، تنگی دریچه میتــرال، ضربه اخیر به ســر و خونریزی مغــزی، پریکاردیت و کم خونی شــدید از جمله موارد منع مصرف نیتروگلیســیرین یا قرص های زیر زبانی هســتند که باید به دقت مورد توجه قرار گیرند.
مصرف ایــن دارو درصورتی که بیمار دچار کاهش حجم خون، کاردیومیوپاتی هیپرتروفیك انســدادی و گلوکوم با زاویه بسته باشد نیز توصیه نمی شود.

مصرف در دوران بارداری و شیردهی

رده بندی بارداری: گروه C

تا به حال مطالعات کافی درباره تاثیر مصرف قرص زیرزبانی در زنان بــاردار صورت نگرفته و مطالعات حیوانی حاکی از اثرات سوء مصرف بوده اند؛ بنابراین بهتر اســت این دارو در دوران بارداری تجویز نشود.
علاوه براین بررســی های کافی نیز در این زمینه در زنان شــیرده صورت نگرفته بنابراین پزشك معالج باید بعد از مقایسه اثرات مثبت و منفی مصرف دارو در این گروه، به تجویز نیتروگلیسیرین اقدام کند.

دکتر فرید محمدی / داروساز – دانشنامه پزشکی




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*