بیماری های ناشی از اختلال در کروموزوم ایکس

بیماری های ناشی از اختلال در کروموزوم ایکس

توجه : این مطلب دارای لغات تخصصی بوده و خواندن آن به دانشجویان پزشکی توصیه میشود .

وراثت وابسته به جنسsex linked inheritance :

وراثت وابسته به جنس الگویی از وراثت است که توسط ژن هایی که روی یکی از کروموزوم های جنسی هستند، منتقل می شود. ژن های واقع بر روی کروموزومX، وابسته به Xخوانده می شود. درحالی که ژن های قرار گرفته برروی کروموزومY یا وراثت پدری یا وراثت هولندریک را به نمایش می گذارند.

کروموزوم X، کروموزوم بزرگی است که حدودا حاوی 500 ژن است اما کروموزومY کوچک و حدود 25 ژن است که این ژن ها عمدتا مربوط به بروز صفات ثانویه جنسی هستند.

دانشمندان طبق تحقیقات انجام شده به این نتیجه رسیده اند که یکی از 2 کروموزوم X پستانداران ماده در طی اینترفاز غیرفعال شده و به شکل توده ای رنگ پذیر به هسته میچسبد که Barr Body نامیده میشود.

وراثت وابسته به جنس میتواند با دو الگوی غالب و مغلوب به ارث برسد.

الگوهای وراثت وابسته به جنس مغلوب (X-Linked Recessive XLR)  :

  • در آقایان بیشتر دیده میشود.
  • خانم های ناقل تنوع در بروز دارند.
  • والدین معمولا غیرفامیل هستند.
  • معمولا والدین غیرفامیل صاحب پسر مبتلا میشوند.
  • تمام دختران مبتلا ناقل هستند.
  • تمام پسرهای مادر مبتلا، مبتلا هستند و تمام دخترانش ناقل اند.
  • طرح توارث این صفت در شجره نامه به صورت پرسشی است. یعنی در یک نسل دیده نمیشود و در نسل های بعد دیده میشود چون مادر ناقل صفت خود را نشان نمیدهد.
  • وراثت وابسته به X مغلوب در آقایان و وراثت وابسته به Xغالب در خانم ها بیشتر دیده میشود. چون دختران این صفت را هم از پدر و هم از مادر میتوانند بگیرند و یک مرد مبتلا هرگز X معیوب خود را به پسرانش نمیدهد.

بیماری های شاخص با وراثت وابسته به X مغلوب:

هموفیلی AوB:

یکی از شایع ترین اختلالاتی که وراثت وابسته به X مغلوب دارد هموفیلی است. هموفیلی A، اختلالی است که به علت نقص در فاکتور 8 انعقادی ایجاد میشود و هموفیلیB نقص در فاکتور 9 انعقادی دارد. از نظر بالینی بین این دونوع هموفیلی نمیتوانیم تشخیص قائل شویم. مگر اینکه بیاییم فاکتور ها را اندازه بگیریم. این فاکتور ها در مسیر فعال شدن آبشار انعقادی منجر به تبدیل پروترومبین به ترومبین میگردد، ترومبین در ادامه منجر به تبدیل فیبرینوژن به فیبرین میگردد و در نهایت منجر به انعقاد خون هنگام خونریزی و قطع خونریزی میشود.

ضعف عضلانی بکر Becker Muscular Dystrophy :

جایگاه ژن روی بازوی کوتاه X است. این جایگاه دقیقا همانند دوشن است منتها حذفی که اتفاق افتاده کمتر استو بنابراین ما مقداری سنتز دیستروفین را داریم در نتیجه در بکر عوارض کمتر است. در حدود 14 تا 15 سالگی عوارض بروز میکند. شدت عوارض کمتر است و عمر نسبتا متوسطی دارند.

سندرم Lesch Nyhan :

نقص در متابولیسم پورین ها، نقص بعلت نقص آنزیمی هیپوگزانتین گوانین فسفوریبوزیل ترانسفراز(HGPRT)  در اثر نقص آنزیمی که در پورین است بچه ها در بدو تولد مشکلی ندارند ولی به تدریج اسیداوریک خون بالا رفته که منجر به علایمی مثل رشد نقص، عقب ماندگی ذهنی و اختلالات حاد عصبی میشود. این سندروم به سندروم خودآزاری معروف است. بچه های مبتلا به این سندروم به علت بالا رفتن اسیداوریک خون خود مرتب به خود صدمه میرنند، سرشان را به دیوار میکوبند و عوارض حاد عصبی را نشان میدهند. این سندروم درمان خاصی ندارد و یک دارویی به نام آلوپورینول برای آنها تجویز میشود که اسیداوریک خون را پایین می آورد. ولی روی هم رفته مبتلایان عمر بالایی ندارند و به شدت عقب مانده هستند.

سندروم هانتر : (Hunter syndrome MPS11) :

هانتر جزء موکوپلی ساکاریزودیس ها است و علائمش از هولر(Huler)  که جزء موکوپلی ساکاریزودیس ها است ولی وراثت اتوزوم مغلوب دارد، خفیف تر است.

بچه های هانتر علائم را از سنین 2 تا 5 سالگی نشان میدهند. کاهش شنوایی، وقوع عفونت مکرر، اسهال، رشد ضعیف عدم کدورت قرنیه، بزرگی طحال و کبد، عقب ماندگی ذهنی، اختلالات اسکلتی، صورت خشن از ویژگی های آنهاست. مرگ آنها در سنین 19 تا 20 سالگی به علت نقص در آنزیم ایدرونات سولفات سولفاتاز اتفاق می افتد.

سندروم x شکننده :(Fragile x syndrome)

این سندروم  مهمترین علل عقب ماندگی ذهنی متوسط در مردان پس از سندروم داون است. نقص ژنتیکی به علت تکرار توالی CGG است که آرژنین را کد میکند. تکرار توالی بیش از 200 بار است. بعلت این توالی تکراری اولا ژن ها بیان نمیشوند دوما باعث کاهش محصول میشود. کروموزوم X در ناحیه ای روی بازوی بلند کروماتین قادر به تراکم نیست، در نتیجه در روند همانندسازی اشکال و اختلال وجود دارد. این سندروم تنها اختلال تک ژمی است که ما میتوانیم با آنالیز و کاریوتایپ آن را شناسایی کنیم. در این سندروم وقتی انتقال از مادر به فرزند باشد شدت عوارض بیشتر و سن بروز عوارض آن کمتر است. بچه های مبتلا عقب ماندگی ذهنی دارند و بجه های شیطان و ناآرامی هستند. صورت غیرطبیعی، چانه بزرگ و کشیده، گوش های بزرگ از علائم مبتلایان است.




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*