Search
پرونده ویژه گیاهان دارویی

تاریخچه باستانی گیاهان دارويی

پرونده ویژه گیاهان دارویی

1. مصر

در عرصه بین الملل مصريان قديم را بايد نخستین ملتي دانست كه از گیاهان دارويي به طور غیرقابل تصوري استفاده م يكردند. در عصر هومر، كشور مصر به عنوان منطقه اي غني از گیاهان دارويي و سمي شهرت پیدا كرده بود.
در اين كشور از روغن كرچک به عنوان مسهل و از پوست انار جهت دفع كرم و همچنین از فراورده هاي ديگر ترياك، ماندراگور، بنزوئن، استراكس، رزين ها و … استفاده مي شد.
در اوراق پاپیروس كه از مصريان قديم و از قرن ۱۶ قبل از میلاد مسیح باقي مانده، مطالبي درباره گیاهان و خواص آنها وجود دارد كه توجه خاص مصر قديم را به خواص درماني گیاهان نشان مي دهد. در تورات نیز به بعضي گیاهان مفید اشاره شده و بايد اعتراف كرد كه قوم يهود در مورد استفاده از گیاهان، سابقه كهني دارد.

2. روم

از كاتون كه در ۱۳۴ تا ۱۸۴ قبل از میلاد مسیح در روم مي زيست و به نظر او اطبا آدمكش هايي بیش نبودند، ياداشت ها و نسخه هايي باقي مانده كه در آنها ۱۲۰ گیاه پرمصرف شرح داده شده است.
به همین نحو توسط دانشمندان ديگري مانند سلس كه از فلاسفه روم بود در حدود ۲۵۰ نمونه گیاه و از پلین، طبیعی دان معروف رومی٬ در حدود ۱۰۰ گیاه شرح داده شده است.
ديوسكوريدس كه در قرن اول میلادي میزیسته٬ طبیب و گیاه شناس مشهوری بوده که ۶۰۰ گیاه دارويي را با شرح خواص درماني آنها در كتاب خود شرح داده است.
جالینوس كه از پزشكان نامي يونان و داراي شهرت جهاني است، در يادداشت هاي خود ۴۷۳ گیاه دارويي را نام برده و درمورد مشخصات اين گیاهان نیز به آثار ديوسكوريدس استناد مي كند.
آثار علمي ارزشمندي از اين دانشمند عالي قدر و طبیب نابغه در رشته هاي مختلف طب باقي مانده است كه شهرت جهاني دارند.
از اين زمان به بعد فیتوتراپي كه اساس آن در درمان بیماري ها استفاده از گیاهان دارويي است، رونق چنداني پیدا نكرد. به  طوري كه تا قرن هشتم میلادي به همان وضع قبلي با مختصر پیشرفتي باقي ماند.

photo_2

3. هند

فلسفه هند باستان بر اين باور است كه يک جريان مستمر تكويني در طبیعت وجود دارد كه انسان مي تواند با به كارگیري روش هاي سحر آمیز، آن را مهار كند و اين نیروهاي پنهاني را به كنترل خود درآورد.
در قديمي ترين آثار به اين روش ها اشاره شده است. هدف اساسي علم پزشكي در هند قديم طولاني كردن زندگي انسان ها و يكي از مهم ترين قسمت هاي آن شناخت مواد دارويي بوده است.
اين داروها اساسا ريشه گیاهي داشتند و گیاهان دارويي به صورت منظم و سازمان يافته اي طبق نسخه هاي شاهي بودايي به نام آشوكا (قرن سوم قبل از میلاد) كشت مي شدند.
خاك هند تعداد بي شماري از گیاهان دارويي را در خود پرورانده است. هند مانند گنجینه اي از گیاهان طبي است كه هنوز تعدادي از آنها در انتظار شناخته شدن به سر مي برند.
از سوي ديگر اين كشور منبع ادويه جات و داروهاي آرامبخش در دنیا بوده است. در متون هند قديم درباره گیاهان طبي اين طور نوشته شده است: «اين گیاهان را بايد فرد شايسته اي ساكن جنگل كه پاك و مذهبي بوده و به صورت شايسته اي روزه گرفته باشد جمع آوري كند. گیاهان تازه اثر بیشتري دارند.
اين گیاهان فقط بايد در نقاطي دور از دسترس انسان ها كه خاك حاصلخیز و آب كافي داشته باشد و محل مقدس يا گورستاني در آن جا نباشد، كاشته شوند.
گیاه بايد ريشه دار باشد و آبیاري شود و بر حسب نیاز تحت تابش نور خورشید قرار گیرد. گاهي اوقات نیز بايد از نور خورشید حفاظت شده و به سمت شمال برگردانده شود.»

4. یونان

يونانیان جهت درمان بیماري ها از گیاهان استفاده مي كردند و حتي از برخي انواع گیاهان سمي نیز اطلاع داشتند. بقراط، طبیب بزرگ و بنیانگذار طبابت يونان قديم و همچنین طرفداران مكتب بقراط، ارزش خاصي براي گیاهان در طبابت قائل بودند؛
به طوري كه در اين كشور نه تنها از گیاهان بومي بلكه از ديگر گیاهان متعلق به ساير ممالک مانند هند و مصر كه به يونان وارد مي شد، غالبا به عنوان مشروبات طبي استفاده مي شده است. تئوفراست، دانشمند يوناني كه شاگرد ارسطو فیلسوف يوناني بود، از بنیانگذاران فیتوتراپي – كه درمان بیماري ها با داروهاي گیاهي است – به حساب مي آيد.
در كتاب ارزنده اين دانشمند گرانمايه، متجاوز از ۵۰۰ گیاه دارويي با مشخصات و اختصاصات درماني شرح داده شده است.

5. ایران

ايرانیان از ديرباز و حتي پیش از ديگران در زمینه گیاهان دارويي و كاربرد درماني آنها از دانش پیشرفته اي برخوردار بوده اند. نمونه بارز آن كتاب باستاني اوست است.
در يكي از پنج بخش تشكیل دهنده اوستا، قسمت هاي عمده اي به گیاه درماني، معرفي گیاهان دارويي و كاربرد آنها اختصاص يافته است.
اما متأسفانه در لشكر كشي اسكندر مقدوني، كتابخانه مشهور اسكندريه عمدتا در آتش سوزي نابود شد و بیشتر منابع و آثار و كتاب هاي جمع آوري شده در آن سوخت و خاكستر شد.
بدين ترتیب، سوابق گیاه شناسي شرق كهن در دو تمدن ايران و مصر بر اثر اين آتش سوزي ها فاقد هرگونه مدرك ديرينه شناختي گیاهان دارويي و خواص آنها شد. متأسفانه بعدها نیز بر اثر تخريب قلعه های فرقه اسماعیلیه و آتش زدن كتابخانه هاي آن به وسیله هلاكوخان مغول، بقیه آثار مكتوب گیاهان دارويي كه توسط اين فرقه جمع آوري شده بود، از میان رفت، تا اينكه در قرن هشتم و نهم میلادي، اطباي ايراني رونق خاصي به طبابت ايران و جهان بخشیدند.
به طوري كه دانشمندان و نوابغي نظیر ابوعلي سینا و محمد زكرياي رازي با انتشار كتاب هاي معروف خود (قانون و الحاوي) پیشرفت هاي زيادي نصیب ملت ايران و جهانیان كردند.
اين پیشرفت ها همچنین در قرون بعد نیز ادامه يافت. در قرن ۱۳ میلادي، ابن بیطار ويژگي‌های متجاوز از ۱۴۰۰ گیاه را كه خود شخصا مي شناخت، در كتابش شرح داده است.

پرونده ویژه گیاهان دارویی

6. بابل

طب بابل از طريق الواح كوچكي كه نام داروها را به خط میخي روي آن نگاشته اند به دست ما رسیده است. قديمي ترين لوح متعلق به سومري ها ست. داروهايي كه مردمان ساكن بین دجله و فرات به كار مي گرفتند، منشا گیاهي داشتند.
يكي از پادشاهان بابل به نام ماردو كاپالیدن دوم باغي درست كرده بود كه در آن ۶۴ نوع گیاه دارویی كشت مي شده است و میان آنها درخت سیب و انار همچنین خیار، كدو، سیر، پیاز، رازيانه، زعفران، آويشن، خردل، زيره سیاه، شويد و  شیرين بیان نیز وجود داشته است.
حتی از میان گیاهان مخدر مي توان به هلبور، بنگ، مهرگیاه، شاهدانه و خشخاش اشاره كرد كه آنها را پرورش داده و تنها جهت طبابت خاندان سلطنتي مورد استفاده قرار مي  دادند.

7. چین

از قديمي ترين كتاب هاي درماني چیني ها، متعلقبه ۲۸۰۰ سال پیش از میلاد، مي توان از كتاب زرد امپراتوري با نام « طب داخلي سنتي» نام برد كه در آن به بیش از ۱۰۰ گیاه و خواص آنها اشاره شده است.
آثار ديگري نیز در اين زمینه وجود دارد كه يكي از آنها كتابي شامل بیش از ۱۰۰۰ گیاه مفید و دارويي با مشخصات كلي محل رويش و طرز درمان با آنهاست.
طب سوزني نیز در چین اختراع شده است و در آن كشور بسیار مورد استفاده قرار مي گیرد. مهم ترين قسمت طب قديم چیني شامل داروشناسي بوده است.
در واقع نوشته اي به نام پن تسائوتانگ كه در سال ۱۵۹۸ میلادي تكمیل و منتشر شد شامل تعداد بسیار زيادي از گیاهان دارويي و داروهايي با ريشه حیواني است و ثابت مي كند كه چیني ها بیش از هر قوم ديگري اين داروها را مي شناخته و به كار مي برده اند.
چیني ها معتقد بودند كه طبیعت براي هر دردي، درماني در خود دارد و بدين طريق در طول قرن ها كتابي درباره داروهاي مؤثر و همچنین موادي كه تا به حال شناخته نشده اند، گردآوري شد.
يكي از گیاهاني كه تاثیر آن هنوزكاملا شناخته نشده است، ريشه سحرآمیز جین سینگ است كه به دلیل توجه زياد اروپايي ها به اين دارو، به عنوان درمان كننده همه دردها  از نازايي و پیري گرفته تا سرطان مورد استفاده بوده است.

پرونده ویژه گیاهان دارویی - وبسایت دانشنامه پزشکی



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*