Search

عوارض رژیم های چاقی و لاغری بر پوست

Loss-diet

» چا‌قها و لاغرها بخوانند «

آسیب های این پوست بیچاره

داستان چاقی و لاغری گویی هیچ گاه تمامی ندارد. با اینکه علم آنقدر پیشرفت کرده که بر مبنای آن ده ها و صدها کارشناس تغذیه و متخصص فیزیولوژیست به کمک ما آمده اند اما هنوز هم مسئله حفظ تعادل و تناسب اندام به خصوص در میان زنان، گرهی کور است.
گویی چرخه چاقی و لاغری با تغذیه نامناسب و پرخوری های عصبی همچنان ادامه دار است اما بهتر است ما خود را از زیان های احتمالی رژیم های چاقی و لاغری مصون نگه داریم. یکی از عضو هایی که در جریان این نوع رژیم ها در معرض آسیب های احتمالی قرار دارد، پوست است.
برای آشنایی با مخاطرات این رژیم ها روی پوست با «دکتر آناهیتا والی»، متخصص پوست و مو، به گفت وگو نشستیم تا روش های به حداقل رساندن آسیب های پوست را بدانیم. پس با ما تا انتهای این مطلب همراه باشید.

خانم دکتر، برخی معتقد هستند، رژیم های غذایی که به منظور چاقی یا لاغری تجویز می شود، دشمن پوست هستند. نظر شما چیست؟

در تمام مراجع علمی تاکید می شود پوست قادر است خود را با کاهش وزن آهسته، تدریجی و محدود به یک تا یک و نیم کیلوگرم در ماه سازگار کند.
برای مثال شخصی را در نظر بگیرید که ۱۰ کیلوگرم اضافه وزن دارد، اگر این مقدار را ظرف ۱۰ ماه کم کند به طوری که مواد معدنی لازم و پروتئین ها به اندازه کافی به بدنش برسد، پوست می تواند به آهستگی با این کاهش وزن تطابق پیدا کند.
اما متاسفانه اکثر افرادی که تصمیم به کاهش وزن می گیرند، دوست دارند از رژیم های فوری و چند هفته ای برای کاهش وزن خود استفاده کنند بنابراین یا بدون مراجعه به متخصص تغذیه یا تحت رژیم های غذایی افراد غیرمتخصص، اقدام به گرفتن رژیم می کنند و مثلا چهار کیلوگرم در ماه وزن کم می کنند.
رژیم غذایی در چنین شرایطی می تواند آسیب زا باشد و منجر به ایجاد عوارضی در پوست فرد شود. مسئله دیگر این است که معمولا این سبک رژیم گرفتن پایدار نیست و این افراد در پایان رژیم خود، دوباره چاق می شوند در حالی که اگر رژیم غذایی آهسته و پیوسته باشد شخص می تواند برای همیشه اندام متناسب خود را حفظ کند.
در حالت کلی متخصصان پوست با رژیم لاغری بسیار موافق  هستند به شرط آنکه روش آن به طور صحیح و تحت نظر متخصص پوست و تغذیه انجام شده باشد؛ چه آنکه اثرات متابولیکی رژیم غذایی روی بدن، منجر به کاهش بیماری هایی چون قندخون، فشار خون، پیشگیری از کبد چرب، کاهش آرتروز و فشار روی مفاصل و … می شود.

رژیم غذایی نامناسب ممکن است پوست را با چه عوارضی روبه رو کند؟

یکی ازعوارض رژیم های غیراستاندارد که بعد از آن دوباره فرد چاق می شود، این است که پوست به وضعیت بادکنکی که بادش مرتب پر و خالی شود خواهد افتاد.
در پوست ما رشته های الاستین وجود دارد که مانند کشی که اگر بیش از حد کشیده شود، خاصیت کشسانی خود را از دست می دهد، ممکن است ترک بخورد.
این عارضه هم در کاهش و هم در افزایش شدید وزن قابل مشاهده است. عارضه دیگر ایجاد چروک های بزرگ در پوست است. بعضی از ساختمان ها در چهره ما غیر قابل جایگزینی هستند.
مثلا در ناحیه گونه یا خط خنده چربی مخصوصی به نام چربی های بوکال وجود دارد که بیشترین حد آن را در چهره کودکان می توان دید. اگر در اثر رژیم غذایی نادرست این چربی ها یک باره از بین بروند، دیگر هیچ وقت جایگزین نخواهند شد. برای مثال کسانی که با روش های غیر اصولی لاغر می شوند و گونه هایشان از بین می رود، هر چقدر هم که دوباره چاق شوند، گونه هایشانب رن خواهد گشت.
همچنین چربی های ناحیه صورت، ناحیه دور چشم و شقیقه ها جزو نواحی بسیار حساس هستند که در زیبایی صورت و پر کردن ساختمان صورت نقش مهمی دارند و با کاهش وزن غیر اصولی ممکن است از بین بروند.

آیا کم کردن وزن در مدت زمان خیلی کوتاه باعث عوارض این چنینی برای پوست می شود؟

بله. ما یک محور زمان داریم و یک محور وزن. مثلا فردی که با ۱۵ کیلو اضافه وزن به پزشک مراجعه می کند، بهترین برنامه لاغری برای این شخص باید به گونه‌ای تنظیم شود که این ۱۵ کیلو در عرض ۱۵ ماه کم شود.
گاهی اوقات شخصی چربی خونش بالا رفته و دارای کبد چرب است و برای کنترل بیماری اش ناچار است به صورت اورژانسی وزن خود را کم کند.
حتی در چنین شرایطی نیز در ماه های اول مجاز نیست بیشتر از دو کیلوگرم وزن کم کند. بنابراین ما یک نسبت داریم که صورت کسر مقدار کاهش وزن و مخرج این کسر زمان است و باید تعادل این دو رعایت شود.

آیا چاقی هم تاثیر گذار است؟ به خصوص چاقي های دوران بارداری؟

رشته های الاستین پوست گنجایش محدودی دارند. بنابراین اگر کسی در مدت زمانی کوتاه چاق شود، چه در رشد طولی مانند قد کشیدن دوران بلوغ و چه در رشد ابعاد بدن و افزایش چربی یا حتی ورم، رشته های کشسان پوست پاره می شوند و ایجاد استریا یا همان ترک های معروف دوران بارداری می‌کند که درمان ۱۰۰ درصدی برای آن وجود ندارد.

غیر از عوارض جمع شدن یا باز شدن پوست، چه عوارض دیگری پوست و مو را تهدید می کند؟

از دیگر عوارض، می توان به شکننده شدن پوست اشاره کرد. یعنی پوست، مستعد ضربه می شود. در رژیم های خیلی شدید که مواد غذایی به بدن نمی رسد حتی ممکن است زخم های کهنه سرباز کند. البته این در رژیم های عادی و سبک به وجود نمی آید بلکه در محرومیت های شدید احتمال وقوع آن زیاد است.
بدن انسان طوری تنظیم شده است که هرگاه تعادل پروتئین ها و مواد مغذی به هم بریزد، عوارض پوستی سریع تر ایجاد می شود و مو به تدریج شروع به ریزش می کند. بنابراین ممکن است شخص بلافاصله متوجه ریزش موهای خود نشود.
برای مثال یک خانم که در ماه چهار کیلوگرم وزن کم می کند. ماه اول متوجه مشکلات موهای خودش نمی شود اما بعد از سه ماه کم کم دچار ریزش شدید موی سر می شود که ممکن است گاهی ابرو و مژه را هم درگیر کند.
اگر این خانم، ریزش موی ارثی داشته باشد ممکن است بعد از ریزش، هرگز موهایش به وضعیت قبل باز نگردد. حتی گاهی شخص محدودیت کالری ندارد اما برخی از ریز مغذی ها مانند آهن، روی و ویتامین ها مخصوصا ویتامین های گروه B به موها نمی رسند که ممکن است ریزش موی ابرو و تاج ابرو نیز رخ دهد.
رژیم های نامتعادل همچنین روی ناخن ها می توانند تاثیر بدی داشته باشند و ممکن است ناخن ها مواج، شکننده، قاشقی یا پوسته پوسته شوند.

چرا رژیم های لاغری به پوست آسیب می زند؟

تصور کنید غذایی که می خورید دخل شما و کالری ای که می سوزانید خرج شماست. در طول روز شما با هر واحد غذایی که می خورید یک میزان از کالری را وارد بدن خود می کنید.
ورزش و فعالیت های روزمره یا حتی فعالیت های اندام های داخلی مانند تپیدن قلب یا تنفس ریه باعث سوزاندن این کالری ها می شود که همان هزینه های بدن شماست.
حالا اگر کسی دخل و خرجش مساوی باشد مثل این است که نه پولدار می شود و نه فقیر؛ پس وزنش متعادل است. اگر پول زیادی به دست آورد و مقدار بسیار کمی از آن را خرج کند. مانند زمانی که پولش را در بانک سپرده می کند، بدن هم چربی را سپرده می کند.
برعکس این قضیه نیز صادق است مانند وقتی که دخلتان کم است و خرجتان زیاد که منجر به فقر می شود پس بدن لاغر می شود. اگر کسی در چنین شرایطی قرار بگیرد، دخل و خرج خود را تنظیم می کند. برای مثال از خرید لباس نو یا رفتن به رستوران و … صرف نظر می کند و پول اندک خود را به مخارج ضروری تر اختصاص می دهد.
بدن هم دقیقا به همین صورت مصرف کالری در بدن را مدیریت می کند؛ یعنی وقتی در شرایط  رژیم لاغری مواد غذایی کافی به بدن نمی رسد، بدن ما قلب، ریه، کبد و اندام های داخلی دیگر را در اولویت می گذارد و سهم غذای آنها را می دهد.
در صورتی که چیزی اضافه بماند به پوست مو و ناخن ها اختصاص داده می شود اما در صورت کمبود مواد غذایی از سهم این قسمت ها یعنی پوست و مو زده می شود.

برای مثال چنانچه ذخیره خون فردی ۱۵ باشد، کم خون محسوب نمی شود اما برای اینکه مو و ناخن خوبی داشته باشد این ذخیره باید بالای ۷۰ باشد.
پس زمانی که کسی رژیم می گیرد بدن را در محدودیت قرار می دهد و در واقع ورودی بدن کم می شود در چنین شرایطی همانطور که گفته شد، بدن از پوست و مو و ناخن کم می گذارد.

آیا مکمل ها (قرص آهن و مولتی ویتامین ها) در کاهش عوارض تاثیر گذارند؟

تنظیم این مسئله به عهده کارشناس تغذیه است. اگر در رژیمی که برای فرد در نظر گرفته می شود یکی از این ریز مغذی ها یا ویتامین ها  به میزان کافی وجود نداشته باشد، متخصص آن را به صورت مکمل به رژیم غذایی اضافه می کند.
اما به طورکلی امروزه  با جایگزینی مواد غذایی کارخانه ای به جای مواد غذایی طبیعی معمولا برای کسانی که رژیم غذایی کاهش وزن می گیرند این مکمل ها تجویز می شوند.

در دوران رژیم غذایی بهتر است از چه کرم هایی برای پوست استفاده کرد؟ آیا لایه برداری از پوست در این دوران مجاز است یا آسیب بیشتری به پوست می زند؟

کرم خاصی را نمی توان معرفی کرد. همان کرم های مرطوب کننده و ضدآفتاب برای پوست کافی است. اگر رژیم غذایی متعادل باشد، لایه برداری پوست در دوران رژیم غذایی مشکلی ایجاد نخواهد کرد و مجاز است.

آیا نوشیدن آب زیاد راه حل کاهش عوارض است؟

مصرف آب زیاد برای بدن مفید است و باعث دفع یک سری سموم از بدن می شود و به کار کلیه ها کمک می کند. در مورد پوست هم مصرف آب کافی باعث هیدراته شدن پوست می شود و اثرات مفیدی در بر دارد. اما باز هم باید تاکید کنم که در هر چیزی خروج از حد تعادل توصیه نمی شود.

در مواردی مانند چاقی ناشی از بارداری به خصوص ترک های پوستی، آیا مالیدن کرم های مخصوصی که شرکت ها تبلیغ می کنند موثر است؟

متاسفانه خیر. تاکنون هیچ کرمی ساخته نشده که برطرف کننده این ترک ها باشد. برخی از مصرف کنندگان این کرم ها از نظر ژنتیکی دارای پوست خوبی هستند و ممکن است بدون مصرف این کرم ها هم مدتی بعد از زایمان این ترک های پوستی از روی شکم شان محو شود اما چون از این کرم ها استفاده کرده اند تصور می کنند کرم باعث بر طرف شدن ترک ها می شود.

آیا لیزر درمانی را برای ترک های پوستی پیشنهاد می کنید؟

بله. لیزر می تواند موثر باشد اما توصیه من این است که خانم ها بعد از اینکه دیگر تصمیم به بارداری مجدد نداشتند، اقدام به این کار کنند چون هزینه های لیزر بالاست. بنابراین اگر خانمی بعد از زایمان اول تحت درمان لیزر قرار گیرد و بعد از چند سال دوباره باردار شود ناچار می شود دوباره پس از زایمان این کار را تکرار کند.

به افرادی که قصد گرفتن رژیم غذایی دارند چه توصیه ای دارید؟

چینی ها ضرب المثل جالبی دارند که می گوید هر انسان مقدار مشخصی از موادغذایی را در طول حیاتش می تواند بخورد. هر قدر که این مقدار را آهسته تر وارد بدن خود کند طول عمرش بیشتر می شود. علاوه بر این امروزه یکی از روش های جوانسازی، محدودیت کالری معرفی شده است.
یعنی کم خوری یکی از روش های جوانسازی است. بنابراین محدودیت کالری و لاغری اثرات مثبت فراوانی روی طول عمر و سلامت اندام ها دارند. اما همانطور که گفتیم اگر کسی قصد لاغرشدن دارد باید دقت کند که در هفته بیش از نیم کیلو و در ماه بیشتر از دو کیلو وزن کم نکند. در مورد رژیم های چاقی هم همین طور.
البته معمولا کسانی که لاغر هستند به سختی چاق می شوند. همچنین سعی شود برای به حداقل رساندن آسیب های احتمالی رژیم ها روی بدن به خصوص پوست، حتما به کارشناسان تغذیه مراجعه کنند و تا حد امکان موادغذایی را بشناسند.
برای مثال پروتئین، ویتامین ها و املاح معدنی باید حتما به مقدار کافی به بدن برسد. بنابراین ارزش غذایی موادی که در رژیم شخص لحاظ می شوند باید دقیق محاسبه شود.
به عنوان یک توصیه خیلی کلی باید گفت تعادل یکی از مهم ترین شرط های سلامتی است و نه زیاد چاق شویم و نه زیاد لاغر. نکته دیگر اینکه سعی کنیم آنچه که خدا آفریده مانند میوه ها، سبزیجات، و خشکبار را بیشتر مصرف کنیم و از مصرف فرآورده های ساخت بشر مانند انواع کنسروها، شکلات ها و فست فودها که باعث بروز مشکلات زیادی از جمله چاقی می شوند، پرهیز کنیم.

غزاله واحدی - دکتر آناهیتا والی - دانشنامه پزشکی



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*