گیاهان افزایش دهنده شیر مادر

معرفی گیاهان افزایش دهنده شیر مادر

 

» گيـاهان در خدمت مـــــادران «

اگر بگوييم شير مادر اکسير ســلامت است پر بيراه نگفته ايم. اين مايع حيات بخش نه فقط در ارتقاي ســلامت کودک بلکه در تسريع روند بهبودي مادر پس از زايمان نيز از اهميت بالايي برخوردار اســت.
کاهش خطر سرطان پســتان، آندومتر و تخمدان، تسريع در بازگشت رحم به وضعيت پيش از زايمان و در نتيجه کاهش خونريزي و کاهش ميزان شيوع کم خوني در ميان مادران شيرده، کاهش شيوع بيماري هاي اسهالي و عفونت هاي سيستم تنفســي، افزايش بهره هوشي، حفاظت در برابر برخي بيماري ها مثل عفونت دستگاه ادراري و التهاب حاد گوش مياني و… تنها گوشه اي از صدها فايده اي است که تغذيه نوزادان با شير مادر در پي خواهد داشت.
با اين حال بســياري از مادران شيرده طي دوران طلايي صفر تا شــش ماهگي نوزادشان که به بيشترين حجم شــير نياز دارد، مجبور به قطع شيردهي شده و از شيرخشک استفاده مي کنند چرا که ميزان شيري که در پستان هايشان توليد مي شود آنقدر نيست که بتواند نيازهاي تغذيه اي نوزاد را در شش ماه اول زندگي اش برطرف کند.
از همين رو بسياري از مادران شيرده به دنبال روشي مطمئن و البته طبيعي مي گردند تا شيرشان را افزايش دهد و البته خطري هم براي نوزاد نداشته باشد. در اين شماره قصد داريم تعدادي از گياهان افزايش دهنده شير مادر را به شما معرفي کنيم.

بنابر اعلام ســازمان بهداشت جهاني سالانه بيش از ۱/۵ میلیون شــيرخوار در اثر محروميت از دريافت شــير مادر از دنيا مي روند. به همين دليل است که گروه هاي متعــدد تحقيقاتي به خصــوص طي دو دهه گذشــته مطالعات فراواني را در مورد روش ها و داروهاي افزاينده شــير مادر انجام داده اند که نتيجه آن معرفي
داروهايي شيميايي مانند متوکلوپراميد و کلرپرومازين، هورمــون آزادکننده تيروترپين و… به عنوان داروهاي افزاينده شير بود. با اين حال مصرف اين داروهاي شيميايي به دليل عوارض جانبي زياد چندان منطقــي نبود؛ به همين دليــل کم کم پاي گياهان دارويي و مکمل هاي گياهي افزاينده شــير مادر به قفسه هاي داروخانه ها باز شد.

1. » تخم شنبليله

تخم شنبليله يکي از ترکيبات گياهي است
که از سوي مرکز جهاني تغذيه با شير مادر به عنوان يک داروي گياهي افزاينده شــير به مادران شيرده توصيه مي شود. فيتواســتروژن هاي موجود در تخم شنبليله باعث تحريک توليد شير در پستان ها شده و از طرف ديگر بر اشتهاي مادر نيز تاثير مي گذارند.
ميزان مصرف توصيه شده تخم شنبليله براي مادران شيرده، سه کپسول يا ۲۰ قطره از عصاره آن است که بايد سه نوبت در روز مصرف شود. اين گياه دارويي به شــکل دمنوش نيز قابل استفاده است اما براي اينکه بتواند باعث افزايش شــير مادر شــود بايد در تمام طول روز نوشــيده شــود چرا که ميزان مواد موثري که از طريق دمنوش به بدن مادر مي رســد، آنقدرها قابل توجهن يست. مصرف شــنبليله به عنوان افزاينده شــير، عوارض جانبي خاصي ندارد.
با اين حــال از هر صد زني که از اين گياه اســتفاده مي کنند، نوزاد يک نفرشــان ممکن است به اســهال مبتلا شــود که به سرعت بهبود يافته و مشکل خاصي ايجاد نمي کند.
البته آن دســته از خانم هايي که دچار ديابت هستند بايد در مصرف شنبليله احتياط کنند چون به نظر مي رسد که اين گياه دارويي مي تواند باعث کاهش قندخون شود. همچنين مصرف شنبليله باعث مي شود ادرار و عرق مادر شــيرده بويي شبيه شربت افرا پيدا کند که اين امر کاملا طبيعي اســت و نبايد باعث نگراني مادر شود.
جالب اســت بدانيد مصرف شــنبليله همراه با گياه دارويي خار مقدس يا همان خارشتر، تاثير بيشتري بر افزايش شــير مادر دارد. در ضمن اين ترکيب در طي هفته هاي اول بعد از زايمان داراي بالاترين تاثير بوده و کم کم از ميزان اثربخشي اش کاسته مي شود. به اعتقــاد گياه درمانگران، مادران شــيرده در هفته اول پس از زايمان، مي توانند شــاهد اوج اثر ترکيب شنبليله و خارشتر باشــند.
در ضمن اين ترکيب اثر خود را ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از اولين مصرف نشان مي دهد؛ بنابراين اگر مــادري پس از مصرف ميزان توصيه شده، احساسي مبني بر افزايش ملموس شير در پستانش نداشت، بهتر است استفاده از اين ترکيب را متوقف و داروهاي گياهي ديگري را امتحان کند.

2. » رازیانه

2 يکي ديگرا ز گياهان دارويــي افزاينده شير مادر رازيانه است که از ديرباز تاکنــون به عنوان يکي از ترکيبات طبيعي مهم در رفع بيماري هاي گوارشــي مانند نفخ و سوءهاضمه مورد استفاده قرار مي گرفته اســت.
نتيجه مطالعات حاکي از آن اســت که مصرف رازيانه نيز مي تواند در افزايش توليد شير در بدن مادران شيرده موثر باشد چراکه به طور قابل توجهي، باعث افزايش ســطح پرولاکتين ســرم خون مادران شيرده مي شود. پرولاکتين، براي شيردهي ضروري است و توسط هيپوفيز قدامي ترشح مي شود.  رازيانه در طب سنتي، از هزاران سال پيش در کشورهاي آسياي شرقي، هندوستان و چين جهت درمان بيماري هاي مختلف استفاده مي شده است.
اين گياه جزو خانواده چتريان بوده و قسمت هاي مورد استفاده آن ريشه، برگ و ميوه آن است. عصاره اين گياه که با نام علمي فونوکولوموولگار شــناخته مي شــود حاوي آنتول، استراگول، فنچونوليمونن اســت و مطالعاتي که در ايران و ساير کشورها انجام شده حاکي از تاثير عصاره آبي گياه رازيانه، بر ميزان ترشح پرولاکتين است.

3. » گزنه

گياه درمانگران از دم کرده گزنه نيز به عنوان يکي از ترکيبات افزاينده شير مادر ياد مي کنند. گزنه گياهي بوته‌ای با ارتفاع ۱۵ تا ۶۵ ســانتي متر است و بيشــتر در کنار رودخانه ها يافت مي شــود و علاوه بر تاثيري که بر افزايش شــير مادر دارد مي تواند به تنظيم چربي و قندخون و بهبود بيماري هاي تنفسي نيز کمک کند.

4. » رازک

رازک گياهي علفي، چندســاله و بالارونده محسوب مي شــود که به دليل طعم تلخ و خاصش، به شکلي وســيع در صنايع نوشابه سازي و در توليد ماءالشــعير کاربرد دارد.
اين گياه خاصيت ديورتيک دارد و در طب ســنتي براي درمــان  التهاب مثانه و بيماري سل مورد استفاده قرار مي گرفته است. البته اســتفاده از رازک براي افزايش شير مادر، علي رغم تاثير مثبتش، چندان توصيه نمي شــود چرا که در درازمدت ممکن است باعث بروز افسردگي شود.

5. » یونجه

يونجــه از ديگر گياهاني اســت که از صدها سال پيش تاکنون به عنوان افزاينده شير مادر توسط زنان اقوام مختلف مورد استفاده قرار مي گرفته است. اين گياه دارويي سرشار از ويتامين K بوده و به رفع خونريزي مادر پس از زايمان کمک مي کند و از شيوع آنمي يا کم خوني مي کاهــد. گياه درمانگران توصيه مي کنند که مادرها از شش هفته قبل از زايمان خود مصرف يونجه را آغاز کنند، اما نتايج کافي از عوارض مصرف آن روي جنين در دسترس نيست.
در ضمن آن دســته از زناني که از داروهاي رقيق کننده خون مانند وارفارين اســتفاده مي کنند بايد از مصرف اين گياه دارويي به هر شکل اجتناب کنند.

6. » خار مریم

يکي از گياهان شــناخته شده با مصرف دارويي زياد که از قديم تاکنون کاربرد داشته است، گياه خارمريــم (Milk thistle) اســت که اثرات درماني مختلفي همچون خاصيت آنتي اکســيداني بسيار قوي، اثر ترميمي و ضدالتهابي را به آن نسبت مي دهنــد.
اين گيــاه که بومي منطقــه خاورميانه است، حاوي ترکيبي به نام «سيليمارين» است که داراي خاصيت حفاظت کنندگــي از کبد بوده و به کاهش علائم هپاتيت کمک مي کند. خارمريم شير مــادر را نيز افزايش مي دهد و مصــرف آن حتي در طولاني مدت تاثير سويي براي مادر نخواهد داشت. فقط در بعضي موارد ممکن است باعثا سهال خفيف شود.

7. » گالگا

مبتلايــان به ديابــت به خوبي گيــاه گالگا را مي شناســند چرا که اين گياه بــه دليل تاثيري کــه بــر کاهــش قندخــون دارد معروف اســت.
بررسي هاي تازه نشان مي دهد که گالگا با نام علمي Galegaofficinalis مي توانــد به عنــوان يکي از ترکيبات موثر در افزايش شــير مــادران نيز مورد اســتفاده قرار گيرد. بد نيســت بدانيد کــه نام اين گیاه هم از دو کلمه GALA به معنای «شیر» و AGEIIN به معناي «توليدکننده» گرفته شــده است.

8. » برگ تمشک

شــايد برايتان عجيب باشد اما برگ تمشک هم به عنوان يکــي از داروهاي گياهي افزاينده شــير مادر کاربرد دارد و البته به بازگشت ســريع تر رحم مادر به وضعيت پيش از زايمان نيز کمک مي کند.
از طرف ديگر برگ تمشــک حاوي مقدا فراوانی ویتامین B3 يا نياسين است. توصيه مي شود که مادران شيرده از دم کرده برگ تمشک براي افزايش شير خود استفاده کنند.

9. » گل گاو زبان

يکي از شناخته شــده ترين گياهان دارويي در ايران گل گاو زبان است که به عنوان يکي از نوشيدني هاي پرطرفدار و آرامش بخش شناخته مي شود، اما شايد تا به حال نشنيده باشيد که نوشيدن دم کرده گل گاو زبان در دوران شيردهي مي تواند محرک توليد شير در پستان مادر نيز باشد.
گياه درمانگران توصيه مي کنند که براي تشديد اثر گل گاو زبان، مادران شيرده آن را همراه با رازيانه مصرف کنند. البته مصــرف گل گاو زبان در طولاني مدت توصيه نمي شود چراکه حاوي آلکالوئيدي است که بر کبد مادر تاثير منفي خواهد داشت.

10. » پنج انگشت

گیاه Vitex با نام فارســي پنج انگشت و نام علمی Vitexagnuscastus که در ســال هاي اخير به گياه زنان معروف شده است نيز يکي ديگر از ترکيبات پيشنهادي براي افزايش شير مادران است.
البته مطالعات انجام شده حاکي از آن است که اين گياه ترشــح هورمون پرولاکتين را در زنان شيرده مهار مي کند اما به طور ســنتي براي افزايش شــير مادر کاربرد داشته و نتايج مثبت مصرف آن مشاهده شده اســت.
بد نيســت بدانيد که گياه پنج انگشت درختچه اي به ارتفاع يک متر و نيم است که به علت گل هاي زيباي به رنگ آبي و شــبيه سنبل اش، در بعضي مواقع به عنوان گياه تزئيني کاشته مي شود.
اين گياه به عنوان فلفل بياباني نيز شناخته مي شود و در اکثر مناطق ايران قابل کشت است. پنج انگشت باعث برقــراري تعادل هورموني در بــدن زنان (در دوران شــيردهي و يائسگي) مي شود و از اين جهت مصرف آن در دنيا رو به گسترش است.

فاطمه عليزاده - دانشنامه پزشکی



  • جهانگیر صدیقی

    باعرض سلام وخسته نباشیدواقعادستتان درد نکنه تمامی برنامه هایتان یکی ازایکی بهتر می باشدخواستم فقط تشکرکده باشم بازهم ممنون