Search
گیاهان دارویی

موانع توسعه صنعت گیاهان دارویی در کشور

گیاهان دارویی

بدون شــک پيشرفت علم شــيمي و کشف سيستم هاي پيچيده سنتز ارگانيک منجر به  توسعه صنعت داروسازي و جايگزيني شــيمي درماني شد و پزشکي مدرن توانست بســياري از بيماري هاي غيرقابل علاج و مرگ آور را درمان کند.
با وجود اين، گياهان دارويــي و داروهايي که از آنها تهيه مي شدند هرگز به طور کامل کنار گذاشته نشدند. طبق گزارش سازمان بهداشت جهاني امروزه بيش از ۸۰ درصد مردم جهان (نزديک به ۵ ميليــارد نفر)، هنوز از داروهاي گياهي براي درمان بيماري ها اســتفاده مي‌کنند.
از طرفی تقريبا يک چهارم داروهاي تهيه شــده دنيا داراي منشا گياهي هستند که يا مســتقيما از عصاره گياهان هستند يا براساس ترکيب گياهي سنتز شــده اند.
البته در کشور ما موضوع تا حدی متفاوت اســت. توسعه صنعت گياهان دارويي در کشور با مشکلات زيادی مواجه است که در اين مقاله به مهم ترين آنها اشاره می کنيم.

متأسفانه به نظر مي رسد بسیاری از مسوولان، شناخت صحیحي از توانمندي هــاي اين صنعــت ندارند و با ظرفیــت هاي آن در مقوله هاي اقتصاد و بازرگاني، اشتغال، بهداشت و … آشنا نیستند.
اين مساله باعث مي شود كه صنعت مذكور كماكان در حاشیه قرار گیرد. در واقع صنعت گیاهان دارويي از معدود صنايعي است كه داراي رشد دو رقمي در دنیاست.
علي رغم اينكه در كشور نهادهاي مختلفي – وزارتخانه هاي بازرگاني، امورا قتصادي و دارايي، صنايع بهداشــت، درمان و آموزش پزشكي، جهاد كشــاورزي، سازمان حفاظت محیط زيســت و … توانايي و مسوولیت حمايت از اين صنعت را دارند اما به دلیل عدم شــناخت و درك كافي، در عمل توجه چندانيب ها ين مقولهن مي شود.

1. عدم‏ شناخت‏ کافي‏ مسوولان‏ از‏ قابلی‏تهاي‏ صنعت گیاهان دارویی

متأسفانه به نظر مي رسد بسیاری از مسوولان، شناخت صحیحي از توانمندي هــاي اين صنعــت ندارند و با ظرفیــت هاي آن در مقوله هاي اقتصاد و بازرگاني، اشتغال، بهداشت و … آشنا نیستند.
اين مساله باعث مي شود كه صنعت مذكور كماكان در حاشیه قرار گیرد. در واقع صنعت گیاهان دارويي از معدود صنايعي است كه داراي رشد دو رقمي در دنیاست.
علي رغما ينكه در كشورن هادهاي مختلفي – وزارتخانه هاي بازرگاني، امورا قتصادي و دارايي، صنايع بهداشــت، درمان و آموزش پزشكي، جهاد كشــاورزي، سازمان حفاظت محیط زيســت و … توانايي و مسوولیت حمايت از اين صنعت را دارند اما به دلیل عدم شــناخت و درك كافي، در عمل توجه چنداني به اين مقولهن مي شود.

2. عدم وجود برنامه ملی

حمايت از صنعت گیاهان دارويي و داروهاي گیاهي فقط در محدوده حمايت هاي مالي نمي گنجد؛ هر چند خود اين نیز يكي از راهكارهاي اساســي توسعه اين صنعت است.
بســیاري از توانايي هاي كشــور در پس موانع و مشكلات عديده اي پنهان مانده اند. اهم اين مشكلات ريشــه در نبود برنامه اي جامع و ملي دارند كه به تبع آن مديران كشور با اين مســاله به صورت استراتژيک برخوردن مي كنند.
هر سازمان وا رگاني در عملب رمبناي نیازسنجي و اولويت هاي درون سازماني اقدام به فعالیت مي كند كه نتیجه آن كارهاي پراكنده و تكراري است و نتايجي موضعي و كمرنگ به همراه دارد.

3. عدم تجویز گیاهان دارویی به بیماران

به دلیل عدم آشــنايي پزشــكان با داروهاي گیاهي و خواص آنها، اين داروها توسط پزشكان داخلي براي بیماران تجويز نمي شوند. در نتیجه بازار مناسبي براي آنها به وجود نیامده اســت.
در كشورهاي توسعه يافته، پزشكان درا ين زمینه آموزش ديده اند وا ين قبیل داروها را به بیماران تجويز مي كنند. ضمن اينكه در اين كشورها داروهاي گیاهي از طريق مطبوعات، رسانه ها و حتي دوره هاي آموزشــي كوتاه مدت به شــهروندان اطلاع رساني  شــده و به گونه اي فرهنگ سازي مي شود كه افراد شناخت مطلوبي از خواص گیاهان دارويي پیدا مي كنند.

4. سیستم توزیع نامناسب

سیســتم تهیه و توزيع گیاهــان دارويي نیز در كشور نامناسب اســت؛ به طوري كه توزيع بیش از۹۰ درصدا ين فراورده ها بدون نظارت وزارت بهداشت و عدم رعايت مسائل بهداشتي، وابسته به عطاري هاست.
هرچند بین عطاران نیز افراد پرتجربه و توانمند وجود دارند اما اخیرا با ورود افرادي كم تجربه و بعضا سودجو جنبه خوب عطاري ها نیز خدشه دار شده است.

5. عملکرد ضعیف برخی از تجار ایرانی

به دلیل عملكرد بد و ضعیــف تجار ايراني، ما سهم شايســته اي از اين بازار را در اختیار نداريم. اكثر خريداران پــس از يک يا حداكثر چند بار معامله با تجار ايراني، ارتباط خود را با آنها قطع می‌كنند.
البته در اين بین، تعداد محدودي از صادركنندگان موفق در بخش خصوصي نیز يافت مي شــوند كه ســهم اندكي از اين بازار بزرگ را در اختیار دارند.
بخشــي از اين مشكل به سودجويي هاي شــخصي، تقلب ها و بدقولي ها مربوط مي شــود ولي بخش عمده آن مربوط به عدم آشــنايي تجــار و صادركنندگان با نحوه جمــع آوري، نگهداري، بسته بندي، حمل و نقل و فروش گیاهان دارويي است؛ مثلا در سرما و گرما، محصولات ايراني در گوشه و كنار بنادر و در شــرايط بسیار نامناســب نگهداري و حمل مي شوند، طوري كه پس از مدتي استاندارد لازم و قابلیت عرضه در بازارهاي بین المللي را از دست مي دهند.

6. ‏ضعف‏ در‏ فناوري‏ فراوري‏ و‏ تهیه‏ گیاهان‏ دارویی

داروهاي گیاهي تولید داخل، عمدتا محلول هستند؛ يعني از عصاره گیاه، قطره يا شــربت تهیه مي شود اما در داروسازي، شكل دارو براســاس نیاز بیمار تعیین مي شود.
اشــكال جامد  -قرص و كپســول-، هم از نظر پايداري و هم از نظر ســهولت در مصرف، اشكال دارويي مناسبي در داروسازي هستند كه متأسفانه به دلیل عدم دسترسي به فناوري تولید اين محصولات، صنايع داروســازي گیاهي جز در موارد محدود امكان تولید چنین فراورده هايي را ندارد. در حالي كه از طريق تحقیقات امكان دستیابي به چنین فناوري ای علي رغم پیچیدگي فرايند وجود دارد.

7. فقدان زیر ساخت های مناسب

علاوه بــر موارد مطرح شــده، يک ســري مشكلات و كمبودهاي زيربنايي نیز پیش روي توسعه صنعت گیاهان دارويي و داروهاي گیاهي وجود دارد كه رفع آنها بسیار لازم و حیاتي است. از جمله:

الف:‏ نبود‏ بانك‏ ژن‏ مختص‏ گیاهان‏ دارویي

بهره بــرداري بي رويــه و غیراصولي، خشكســالي، كشــاورزي مدرن و كاهش تنوع زيســتي و عوامل ديگر هر روز فشــار بیشــتري بر عرصه هاي طبیعي وارد مي‌كنند و روند انقراض گونه هاي زنده از جمله گیاهان دارويي را سرعت مي بخشند.
بنابراين علاوه بر حفظ اين منابع در محیط هاي طبیعي، جمع آوري و نگهــداري آنها در بانک‌هــاي ژن نیز حائز اهمیت اســت. برخي از نهادها از قبیل مؤسســه تحقیقات جنگل ها و مراتع و مؤسســه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر نسبت به جمع آوري و نگهداري نمونه هاي گیاهي كارهاي قابل توجهي انجام داده اند اما فعالیت آنها عمومي اســت و عمدتا مشخصات گیاهان ثبت مي شــود.
در حال حاضــر، بانک ژنــي كه مختص گیاهان دارويي باشــد و خصوصیات دارويي گیاهان از قبیل نوع و مقدار مواد مؤثره، شــیوه استخراج در آن ثبت شده باشد، وجود ندارد. در صورتي كه وجود اين اطلاعات يكي از لوازم اصلــي تحقیقات در اين مقوله است.

ب:‏ ضعف‏ در‏ اطلا‏ع رساني‏ و‏ فرهن‏گسازي

همان طور كــه ذكر شــد، اطلاع رســاني و آموزش پزشــكان و مردم از راهكارهاي توسعه اين صنعت در كشورهاي مختلف اســت، در صورتي كه در كشور ما كمتر به اين موضوع توجه شــده است.
در حال حاضر نشــريه چندانی پیرامون گیاهان دارويي وجود ندارد و فقط دو واحد درســی در برنامه علمی دانشــجويان پزشكي گنجانده شده و رشته طب سنتی و شناخت گیاهان دارويی در دانشگاه ها بسیار نوپاست.
بنابراين با توجه به اهمیت گیاهان دارويي در تأمین ســلامت جوامع بشري و پتانسیل بالايا قتصاديا ين گیاهان به عنوان يک منبع درآمد مطمئن، لازم است در كشور ما نیز برنامه مدون و جامعي در اين زمینه تدوين شود و بخشي از تحقیقات كشاورزي در دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتي به شناسايي، تولید صنعتي و بهینه سازي روش اســتخراج متابولیت هاي دارويي از اين گیاهان اختصاص يابد.

پرونده ویژه گیاهان دارویی - وبسایت دانشنامه پزشکی



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*