Search
داروسازان

نقش داروسازان در تشخیص زودهنگام ام اس

داروسازان

واقعیت این است که داروسازان شاغل در داروخانه ها، در دسترس ترین دانش آموختگان رشته های پزشکی برای عموم مردم هستند.
کافی است کســی دوروبرش را نگاه کند، قدم به اولین داروخانه ای که دید بگذارد و سراغ مسوول فنی داروخانه را بگیرد تا بتواند از مشــاوره رایگان یک فرد متخصص بهره مند شود.
گذشته از مصائب و مشکلات متعددی که سهل الوصول بودن استفاده از خدمات مشاوره ای داروسازان برای مسوولان فنی و موسسان داروخانه ها ایجاد کرده و بررســی آن بر عهده انجمن های صنفی داروســازان است، این نوع استفاده از مشاوره داروسازان مسوولیت حرفه ای و شخصی سنگینی بر عهده آنها می گذارد؛ مسوولیتی که کسب مهارت های لازم برای شرح حال گیری از بیمار در موارد نه چندان معدودی تشخیص بیماری و سپس قرار دادن بیمار در مسیر صحیح تشخیص و درمان از جمله ضروریات آن هستند.
یکی از بیماری هایی که در سال های اخیر بسیار شایع شده است و تشخیص زودهنگام آن می تواند به انجام اقدامات پزشکی لازم و جلوگیری از پیشرفت سریع بیماری کمک کند ام اس است. بیماران زیادی هســتند که با دیدن علائم اولیه این بیماری که غیراختصاصی و ناآشنا هستند برای مشاوره به داروخانه ها مراجعه می کنند و شاید آشنایی داروسازان با این علائم بتواند به تشخیص سریع تر بیماری آنها کمک کند. در این مقاله با این علائم آشنا می شوید.

ام اس چطور شروع می شود؟

اگرچه عامل اصلی بروز ام اس روشن نيست اما به نظر می رسد كه مجموعه ایا ز عوامل وراثتی و محيطی در بروز اين بيماری موثر باشند.

عوامل وراثتی

هنوز هيچ ژن مشــخصی كه باعث بروز ام اس باشد شناخته نشده است اما به نظر می رسد كه بعضی افراد آمادگی بيشتری برای ابتلا به اين بيماری دارند. وجود خانواده هايی كه بيــش از يك نفر فرد مبتلا به ام اس در آنها هست شــاهد ديگری بر احتمال دخيل بودن وراثت در بروز اين بيماری است.

عوامل محیطی

مشاهدات نشان می دهد كه بيشتر مبتلايان به ام اس در مناطقی از زمين كه دور از خط اســتوا هســتند زندگی می‌كنند؛ برای مثال اين بيماری در كشورهايی مانند اكوادور و مالزی ديده نشده است، اما مبتلايان زيادی در بريتانيا، كانادا، كشــورهای اسكانديناوی و نيوزيلند وجود دارند. دلايلی برای ابتلای افراد ساكن در مناطق دورتر از استوا نام برده شده اند از جمله:

  • ویروس‌ها: يكی از عواملی كه ممكن است در بروز ام اس موثر باشد آلودگی با باكتری ها يا ويروس هاست؛ برای مثال امكان دارد آلودگی با ويروس اپشــتين بار (عامل تب گراندولار ) در دوران كودكی، به بروز ام اس كمك كند. البته اين تئوری هنوز به اثبات نرســيده است
  • ویتامین D: يافته های جديدی هم هستند كه كمبود ويتامين D را در بروز ام اس موثر می دانند. از آنجا كه ما بيشتر ويتامين D مورد نياز مان را از نور خورشيد به دست می آوريم و ساكنان مناطق قطبی تر و دورتر از استوا به مقدار كمتر در معرض نور خورشيد هستند، ممكن است اين عامل هم در بروز ام اس موثر باشد.

ام اس با بدن چه می کند؟

ام اس نوعــی بيماری اســت كه سيســتم اعصاب مركــزی را درگير می‌كند. همان طــور كه به خاطر داريد نورون هايی با اكســون های بلنــد برای انتقال ســريع تر پيام های عصبی از يك غشای چربی به نام ميلين پوشيده شــده اند تا پيام های عصبی به جای انتقال مســتقيم در طول غشــا به شــكل پرشی از روی ميلين منتقل شــوند و زودتر به مقصد برسند.
در بيماری ام اس سيســتم ايمنی بدن انسان غشای ميلين را به عنوان عامل خارجی شناســايی كرده و آنتی بادی هايی عليــه آن توليد می‌كند كه به تدريج باعث تخريب ميلين شــده و انتقال پيام های عصبی را با مشكل مواجه می‌كند؛ در نتيجه پيام های عصبی ديرتر از آنچه بايد به مقصد می رســند و در مواردی قبل از رسيدن از بين می روند. به موازات از بين رفتن غشای ميلينی، جسم نورون هم ك مكم از بين می رود و ناتوانی بيمار را رقم می زند.

داروسازن

علائم اولیه ام اس

ام‌اس می تواند باعث بروز علائــم متعدد و متفاوتی بشود و به همين دليل هيچ ليست مشخصی از علائم اوليه آن وجود ندارد. افراد مختلفی كه به اين بيماری دچار می شــوند در اوائل بيماری علائــم متفاوتی را تجربه می‌كنند و علائم يك فرد هم می تواند در طول زمان تغيير كند.
اما به هرحــال علائمی وجود دارند كه بيشتر ديده می شوند و می توانند ملاك مشكوك شدن به بروز ام اس قرار بگيرند. اين علائم عبارتند از:

  1. مشکلات چشم و بینایی

بسياری از كســانی كه در مراحل اوليه بروز ام اس هستند دچار مشكلات بينايی می شوند؛اگرچه معنای اين جمله آن نيست كه همه مبتلايان به ام اس مشــكلات بينايی را تجربه می‌كنند. اين مشكلات معمولا و در بيشــتر موارد بعد از مدتــی بهبود پيدا می‌كنند و در تعداد بســيار كمی از مبتلايان دائمی می شــوند. مشــكلات بينايی در ام اس در چند نوع مختلف مشاهده می شوند كه عبارتندا ز:

  • Diplopia دوربینی

بيمار در اين وضعيت به جای ديدن يك تصوير واحد از سوژه، دو تصوير از آن را در كنار هم يا يكی را بالای ديگری می بيند. دوبينی در ام اس هنگام نگاه كردن به روبه رو يا در يك جهت خاص اتفاق می افتد و معمولا طی چند هفته خودبه خود بهبود پيدا می‌كند.

  • Optic Neuritis نوریت چشمی

نوريت چشــمی يا التهاب عصب چشمی كه مسوول انتقال پيام های بينايی از چشم به مغز است و معمولا بسيار ســريع در طول چند روز يا حتی چند ساعت اتفاق می افتد. اين مشــكل گاهــی در هنگام خواب شروع می شــود و بيمار با بيدار شدن متوجه می شود كه دچار مشكل بينايی شــده است.
نوريت چشمی معمولا در ابتدا يكی از چشــم ها را درگير می‌كند و سپس ديگری را، اما مواردی هم ديده شده است كه هر دو چشم با هم درگير اين مشكل شده اند. بيشتر كســانی كه دچار نوريت چشمی می شوند در هنگام حركت دادن چشم احساس درد می‌كنند، شدت اين درد در افراد مختلف متفاوت است و حدود ۱۰ درصد از بيماران درد را تجربــه نمی‌كنند و معمولا ظرف چند روز بهبود پيدا می‌كند.

اثر نوريت چشم بر بينايی هم در بيماران مختلف متفاوت است؛ طيف وسيعی از مشكلات از تاری مختصر ديد گرفته تا از دست دادن كامل بينايــی و از تاری ديد در مركز تصوير تا مختل شدن تشــخيص رنگ ها ممكن اســت اتفاق بيفتد. بعضی از بيماران نيــز ابراز می‌كنند كه موقع حركت دادن چشم ها جرقه های كوچكی را مشاهده می‌كنند.

  • Nystagmus حرکات غیر اردای چشم

حركات غيرارادی كره چشم به اطراف كه دائما تكرار می شوند (نيستاگموس) در طيف وسيعی از مشكلات از جملــه ام اس بروز پيــدا می‌كنند.
ايــن حركات می توانند به سمت داخل و بيرون يا بالا و پايين باشند و با دامنه حركت كم يا زياد شوند. ريز بودن حركات در بســياری از بيماران باعث می شود كه خود بيمار نسبت به آنها آگاهی نداشته باشد.

  • Oscillopsia اوسیلوپسیا

در اين وضعيت بيمار احساس می‌كند كه تصاوير به ســمت جلو و عقب حركت می‌كنند كه اين حركات می توانند به شكل تند، سريع و واضح باشند يا به شكل لوليدن و نه چندان مشخص و واضح اتفاق بيفتند.

داروسازن

  1. اختــلال در حفظ تعــادل، راه رفتن و احساس گیجی

مانند بقيه علائم ام اس اين علامت ها هم در بيماران مختلف با شــدت های متفاوت ظاهر می شــوند كه برای عده ای از بيماران احســاس بی ثباتی مختصر و گذراست و برای عده ای ديگر ممكن است مدت های مديد ادامه داشــته باشد.
احســاس لرزش در پاها و همچنين احساس نياز به انجام حركات با دقت بيشتر به دليــل نگرانی برای از دســت دادن تعادل، از ديگر وضعيت هايی هستند كه بيماران تجربه می‌كنند.
علت های بروز اين علائم متنوع هســتند اما به طور كلی می توان گفت كــه اندام های متفاوتی از بدن در حفظ تعادل موثرند؛ برای مثال چشم ها، گوش داخلی و سنســورهای موجود در عضلات و پوست. بيماری ام اس می توانــد باعث بروز اختــلال در اين بخش ها بشود:

  • چشم ها

مشكلات بينايی ممكن است منجر به فرستاده شدن اطلاعات مغشوش به مغز و در نتيجه اختلال در تصميم گيری مغز بــرای هدايت بدن به سمت درست بشود.

  • تغییرات حسی

تغيير در حس ها و بروز بی حسی و گزگز كردن هم می تواند باعث گيج شــدن مغز در هنگامت صميم گيری بشود.

  • گوش داخلی

گوش داخلی جديدترين اطلاعات را درباره وضعيت و زوايای ســر به مغز می رساند. در بيماران مبتلا به ام اس مسير عصبی انتقال اين پيام ها آسيب می بيند و همين موضوع می تواند باعث عدم تعادل بشود.

  1. مشکلات مربوط به مثانه

بيماران در ارتباط با مثانه با دو مساله روبه هستند؛ يكی مشكل در پر شــدن مثانه و دومی در تخليه آن اســت. يك مثانه طبيعی ظرفيت تحمل حجم مشخصی از ادرار را دارد و بعد از نزديك شدن به ظرفيتن هايی گيرنده هايی كه در ديواره مثانه هستند پيام هايی را برای نياز به تخليه به مغز ارسال می‌كنند.
به هرحال حفظ كاركرد طبيعی مثانه به همكاری دو نوع ماهيچه مســوول نگهداری و تخليه ادرار مربوط است.

  • مشکل در نگهداری ادرار: هنگامی كه اعصاب ســتون مهره ها به دليل ابتلا به ام اس آســيب ديده باشــند، با جمع شــدن مقدار كمــی ادرار در مثانه پيام هــای عصبی نياز بــه تخليه به مغز فرســتاده می شوند و بيمار دچار تكررا درار می شود.
  • مشــکل در تخلیه ادرار: اختــلال در عملكرد طبيعی عضلاتی از ديواره مثانه كه وظيفه تخليه ادرار را دارند باعث می شــود كه جريان ادرار ضعيف و دفع آن ناكارآمد بشود؛ در نتيجه هميشه مقداری ادرار در مثانه باقی می مانــد. ادامه اين روند می تواند منجر به مشكلات جدی مثانه بشود.
  • عفونــت مجاری ادراری: مشــكلات مثانه در درازمدت می تواننــد منجر به عفونت مجاری ادراری شوند كه شباهت علائم آن با علائم قبلی گاهی باعث عدم تشــخيص و درمان آن می شود.احساس درد در مجاری ادراری و كدر شــدن ادرار نيــز می توانند از نشانه های عفونت ادراری باشند.
دانشنامه پزشکی -  دکتر کتایون گرامی



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*