Search
مراقبت از کلیه ها

اصول مراقبت از کلیه ها

مراقبت از کلیه ها

» اصول مراقبت از کلیه ها «

۲۲ اسفند روز جهانی کلیه نام گرفته است. بر اساس آمارهای موجود در حال حاضر حدود ۷۰ هزار بیمار کلیوی در کشور داریم که نزدیک به ۲۴ هزار نفر آنها نیازمند دیالیز هستند؛ در حالی که متاسفانه دستگاه های کافی و استاندارد برای همه آنها وجود ندارد.
هرچند محافظت و نگهداری از کلیه ها کار سختی نیست اما بسیاری از مردم آن را نادیده گرفته و کاری به کار کلیه هایشان ندارند.

کلیه ها در دو طرف ستون فقرات و در ناحیه کمر واقع شده اند و نقشی حیاتی در بدن ایفا می کنند. از آنجا که انسان و حیوانات بدون داشتن کلیه قادر به ادامه حیات نیستند؛ بنابراین این دو عضو حتما باید سالم بمانند.
متاسفانه امروزه مشکلات زیادی می توانند به بافت کلیه صدمه زده و بیماری مهلکی به نام نارسایی کلیه را به وجود آورند که بیمار ناگزیر باید دیالیز شده یا در لیست نیازمندان به پیوند کلیه قرار گیرد، بنابراین جامعه نیاز به اطلاعات جامع و کاملی دارد تا تمام مواردی که سلامت این بافت حیاتی و مهم را به خطر می اندازد بشناسد و از تخریب و از کار افتادگی این بافت مهم جلوگیری کند.
طیف بیماری هایی که باعث تخریب بافت کلیه، نارسایی و در نهایت از کار افتادن کلیه می شوند بسیارند. گرچه بعضی از بیماری ها ارثی هستند و شاید نتوان کار چندانی برای پیشگیری از نارسایی کلیه انجام داد ولی آنچه که باعث آسیب جدی به کلیه ها می شود فقط بیماری های مربوط به کلیه نیستند بلکه بیماری های زمینه ای و خارجا ز کلیه مانند فشارخون، دیابت و… هما گر به خوبی کنترل نشوند کلیه را برای همیشها ز کار می اندازند بنابراین:

» قندخونتان را متعادل نگه دارید

دیابت شایع ترین و اولین علت نارسایی مزمن کلیوی و پیوند کلیه در جامعه ما است. متاسفانه شمار مبتلایان به دیابت رو به افزایش است. افراد مبتلا به دیابت باید سالانه سه عضو مهم خود یعنی کلیه، چشم و قلب را بررسی کنند. اگر بیماری دیابت کنترل نشود، به تدریج درگیری عروقیا یجاد می کند و عروق مسدود می شوند.
از آنجا که درگیری کلیه در بیماران دیابتی علامت‌دار نیست؛ بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ و نوع ۲ باید حدود ۵ تا ۱۰ سال بعد از شروع بیماری شان به متخصص کلیه مراجعه و از سالم بودن کلیه ها اطمینان حاصل کنند. بعد از آن کلیه ها باید به طور سالانه بررسی شوند. ضمن اینکه نباید تغذیه سالم، کنترل قندخون و ممانعت از افزایش آن، پیاده روی و ورزش برای کاهش قندخون و متعادل نمودن آن را نادیده گرفت.

» فشارخونتان را همیشه بررسی کنید

فشارخون بالا نیز از بیماری هایی است که به عروق کلیه آسیب می زند. فشارخون بالا دومین علت نارسایی کلیه‌ها است.
فردی که فشار خونش مثلا در یک دوره ۱۰ تا ۱۵ ساله زیاد یا بیشتر از ۱۸۰ میلی متر جیوه است به تدریج عملکرد کلیه هایش را از دست داده و دچار نارسایی کلیه می شود.
البته کسانی که فشارخونشان به طور حاد یا ناگهانی بالا می رود هم به دلیل خونریزی در کلیه دچار تخریب وسیع بافتی می شوند. به علت شیوع بالای پرفشاری خون در جامعه بهترا ست همها فراد بیش از ۳۰ سال سن، هر ۶ ماه یک‌بار فشارخونشان را اندازه بگیرند و در صورت بالا بودن آن حتما با مصرف دارو و توصیه های پزشک معالج آن را کنترل کنند.

» نسبت به سنگ های کلیه بی توجهی نکنید

کلیه بعضی از بیماران سنگ ساز است. این افراد معمولا زمانی از وجود سنگ در کلیه خود مطلع می شوند که به علت درد در ناحیه کلیه ها به پزشک مراجعه می کنند.
اطلاع از وجود سنگ باید هشداری برای بیمار باشد تا بیماری را پی گیری کند. سنگ های ریز کلیه اغلب خودبه خود دفع می شوند ولی سنگ هایی که بزرگ ترند ممکن است در کلیه باقی بمانند و هنگام دفع باعث انسداد در حالب و حتی عفونت در آن شوند. عفونت کلیه خطرناک است و به نسج کلیه صدمه می زند.
به همین دلیل سنگ هایی را که حرکت می کنند و وارد حالب می شوند باید با عمل جراحی خارج کرد، اما اگر عمل جراحی به طور مکررا نجام شود کلیه را تخریب خواهد کرد؛ بنابراین باید حداکثر تلاش را کرد تا سنگ ها با روش غیرتهاجمی درمان شوند. امروزه با دستگاه های سنگ شکن، سنگ داخل کلیه بدون استفاده از عمل جراحی خرد می شود.
بیمارانی که کلیه سنگ ساز دارند، باید از تشکیل سنگ در کلیه جلوگیری کنند. این کار مستلزم بررسی دقیق برای یافتن علت سنگ سازی است. وقتی علت مشخص شد می توان با تجویز دارو مانع از تشکیل مجدد سنگ شد. این افراد نباید برای مراجعه به پزشک و بررسی وضعیتشان منتظر بروز درد باشند زیرا سنگ ها معمولا در داخل کلیه علامتی ایجاد نمی کنند و وقتی از کلیه خارج می شوند باعث درد می شوند. مصرف زیاد مایعات و داشتن رژیم غذایی مناسب با توجه به نوع سنگ برای درمان و رفع مشکل موثر خواهد بود.

» کلیه پلی کیستیک را جدی بگیرید

کلیه پلی کیستیک باید از کیست ساده تمایز داده شود. وجود کیست های ساده در کلیه نسبتا شایع است و اهمیت چندانی هم ندارد. کیست های ساده کلیه معمولا با افزایش سن بروز می کنند.
تعداد آنها از یک تا چند عدد بیشتر نیست و معمولا آزاری به کلیه نمی رسانند. فقط سالانه باید کنترل شوند. اگر کیست های ساده باعث درد یا علتی شوند می توان آنها را با استفاده از یک سوزن تخلیه نمود، اما کلیه پلی کیستیک بیماری خطرناکی است.
این بیماری ارثی است و توارث آن به شکل اتوزوم غالب است. اگر مادر یا پدر مبتلا به این بیماری باشند احتمال ابتلای کودک ۵۰ درصد است. بیماری پلی کیستیک مادرزادی است و تقریبا تا دهه پنجم زندگی کار بیمار به دیالیز و پیوند کلیه کشیده خواهد شد.
بیماری سیر پیشرونده دارد اما با مراجعه به پزشک و رعایت رژیم های درمانی خاص می توان جلوی نارسایی کلیه را تا حدی گرفت و نیاز به دیالیز و پیوند را به تاخیر انداخت ولی نمی توان کاملا از آن پیشگیری کرد.

» وجود پروتئین در ادرار را نادیده نگیرید

ورود پروتئین داخل ادرار مورد مهمی در علم پزشکی است و دلیل وجود بیماری زمینه ای شناخته می شود. پروتئین در ادرار به هیچ وجه نباید نادیده گرفته شود.
بیماری های زیادی ممکن است باعث دفع پروتئین شوند ولی مهم ترین آنب یمارین سج کلیها ست. سردسته این بیماری ها سندروم نفروتیک و گلومرولونفریت است این دو بیماری، کلیه را به سمت نارسایی نهایی می کشانند.

» وجود خون در ادرارتان را به پزشک گزارش دهید

وجود خون در ادرار علامت اختلالی در کلیه و مجاری ادراری است. عواملی که باعث خونریزی در کلیه و مجاری ادراری می شوند؛ عبارتند از وجود سنگ های کلیه، التهاب و عفونت در کلیه، سرطان کلیه، سرطان مثانه، سرطان پروستات در مردان و…
خون در ادرار ممکن است باعث تغییر رنگ آن شود گاهی هم میزان خون کم است و فقط در بررسی های آزمایشگاهی مشخص می شود.

» برگشت ادراری در کودکان خطری برای کلیه هاست

عفونت کلیه در سنین کودکی اهمیت زیادی دارد. اگر کودک دختر یا پسر دچار عفونت ادراری شود حتما باید او را از نظر ریفلاکس یا برگشت ادراری بررسی کرد. این بیماری باید درمان شود. برگشت ادرار به کلیه باعث عفونت کلیه و عفونت های کلیه باعث تخریب نسج کلیه و نارسایی آن خواهد شد.

» بدون نظر پزشک دارو مصرف نکنید

متاسفانه داروخانه ها، بسیاری از داروها را بدون نسخه در اختیار مشتریان قرار می دهند؛ غافل از اینکه همه داروها عوارض جانبی دارند و فقط باید با نظر پزشک تجویز شوند.
همه داروهای مصرفی از طریق کلیه ها و کبد دفع می شوند. اگر حجم انبوهی از این داروها مدام وارد بدن شوند با گذشت زمان بار تحمیلی به کلیه زیاد شده و کلیه ها عملکرد طبیعی خود را از دست می دهند.
از داروهای پرمصرف در جامعه می توان به مسکن ها اشاره کرد. مصرف انواع مسکن ها به خصوص توسط کسانی که از دردهای مزمن رنج می برند مثل بیماران مبتلا به میگرن زیاد است و در درازمدت به کلیه آسیب می زند. از دیگر داروهای مضر برای کلیه ها می توان به آمینوگلیکوزیدها اشاره کرد که سردسته آنها جنتامایسین است. این دارو به راحتی در دسترس مردم قرار دارد. در حالی که مصرف زیاد آن نسج کلیه را تخریب می کند.

» مصرف مکمل ها را محدود کنید

در قفسه دارویی بسیاری از افراد انواع مختلف مکمل ها و ویتامین ها یافت می شود. امروزه بسیاری از افراد روزانه ویتامین A,E امگا سه و… مصرف می کنند و توجهی به دوز آن هم ندارند.
ویتامین ها به دو دسته بزرگ محلول در چربی و محلول در آب تقسیم می شوند. ویتامین های محلول در چربی در بدن تجمع پیدا کرده و دفع نمی شوند ولی ویتامین های محلول در آب از طریق کلیه دفع می شوند.
ویتامین ها به ظاهر بی خطرند ولی اگر میزان مصرف آنها بیشتر از نیاز بدن باشد باعث مسمومیت خواهند شد. همچنین از آنجا که از راه کلیه ها دفع می شوند، می توانند به آنها آسیبب رسانند.

» کلیه ها را از ضربات حفظ کنید

تصادفات اتومبیل، ضربات وارده در ورزش و… اگر شدید باشند ممکن است به یکی از اعضای سیستم ادراری صدمه بزنند. صدمه ممکن است به کلیه، حالب ها، مجرای ادرار و مثانه وارد شود. شاخص ترین علامت ضربه، خونریزی از ادرار است، اما آسیب به کلیه ها به دو دسته صدمات نافذ و صدمات غیرنافذ تقسیم می شود.
صدمات نافذ شامل اصابت گلوله یا فرو رفتن چاقو است که معمولا با صدمه به احشاء دیگر بدن مانند کبد، طحال و.. همراه است و صدمات غیرنافذ همان تصادف است که در بعضی از تصادفات در اثر شدت ضربه یا ایجاد حرکت شلاقی (جلو و عقب رفتن فرد با سرعت بسیار بالا) کلیه ها از جای خود کنده می شود یا افتادن از بلندی که بیشتر در کارگران ساختمانی دیده می شود وقتیا ز پهلو روی میله سقوط می کنند.
این حالت در ورزشی مانند کاراته نیز دیده می شود که با لگد به کلیه ورزشکار ضربه زده اند و کلیه پاره شده است. برای جلوگیری از این صدمات باید احتیاط را مدنظر داشت. مثلا هنگام رانندگی کمربند ایمنی بست یا در ورزش از محافظ های مخصوص کمر و شکم استفاده کرد.
در این مواقع عملکرد صحیح اطرافیان بیمار نیز بسیار مهم است که او را به سرعت به مرکز درمانی تخصصی کلیه برسانند زیرا اگر اشتباه عمل کنند، وقت را تلف کرده اند و ممکن است کلیه بیمار کاملا از بین برود.

» چکاپ را فراموش نکنید

وقتی در خانواده، فردی به کلیه پلی کیستیک، سرطان سیستم ادراری یا سنگ کلیه مبتلا بوده یا هست سایر افراد خانواده باید از نظر وجود بیماری کلیوی تحت نظر پزشک قرار داشته باشند،ا ماا فراد سالم و بدون سابقه و تاریخچه بیماری کلیوی در خانواده، فقط نیاز است که آزمایش ساده ادرار و سونوگرافی سیستم ادراری را بعد از ۴۰ سالگی انجام دهد

دکتر محمدرضا صفری نژاد - دانشنامه پزشکی



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*