Search

گياهان دارویی هم بي عارضه نيستند

Man Weighing Pills in a Laboratory

» آن روی سکه «

تبليغات گياهان دارويی تلويحا به مصرف کنندگان اين پيام را مي دهد که هيچ بيماری اي يا مشکل جسمی و روحی اي نيست که با مصرف چند مدل کپسول و پودر گياهی قابل درمان نباشد!
از درمان قطعی سينوزيت حاد چرکی تا درمان آب آوردن نســوج و اندام ها؛ ظاهرا نسخه پيچی گياهی برای درمان هر بيماری حادی معجزه ای در آستين دارد. اما اين ادعاها تا چه حد درست هستند؟
به اثربخشی گياهان دارويی تا چه اندازه می توان اعتماد کرد؟ به فرض درست بودن آثار درمانی، آيا هر گياه خشکی که در کيسه پلاستيک به دست مشــتری داده می شود همان اثراتی را که از آن انتظار می رود خواهد داشت؟

برای سود بردن از آثار درمانی گياهان دارويی  و در امان ماندن از مضرات آنها چه بايد کرد؟

بازگشت‏ به‏ آغوش‏ طبیعت

از سال هايی كه پزشكان تجربی و محلیب رای هر درد و بیماری كوچک و بزرگی عصاره  يا د مكرده های گیاهی را تجويز م یكردند خیلی دور نشــده ايم.
گذشته از  ارتباط مستقیم و بی واسطه زندگی انسان و طبیعت در آن زمــان، مهم ترين علت تجويز داروهای گیاهی در طب ســنتی، عدم آشنايی با علم پزشكی جديد و در دسترس نبودن داروهای شــیمیايی بوده است.
به عبارتی، انســان ها از آنچه كه در دسترس داشتند برای تسكین درد و درمان بیماری استفاده م یكردند و چه چیزی در دســترس تر از گیاهان؟

با ورود علم پزشكی جديد و  پیشرفت صنعت داروسازی، انواع و اقسام داروهای صنعتي كه از واكنش های شیمیايی از پیش طراحی شــده و نه از منابع طبیعی به دست آمده بودند وارد بازار دارويی شدند.
با آغاز مصرف انواع داروهای شیمیايی و منتشــر شدن اطلاعاتی درباره عوارض جانبی و اثرات نامطلوب آنها اين تصور برای بسیاری از مصرف كنندگان به وجود آمد كه داروهای گیاهی بر خلاف داروهای شیمیايی هیچ گونه عارضه جانبی ندارند يا دستكم به اندازه داروهای شیمیايی نمی توانند به بدن آســیب برســانند.
به اين ترتیب مصرف گیاهان دارويی تبديل به نماد بازگشــت به طبیعت و راه حلــی برای در امان مانــدن از عوارض داروهای دست ساز بشر شد.
گیاهان، اولین منابع تهیه مواد اولیه برای ســاختن داروهای شیمیايی بودند؛ برای مثال، آسپیرين برای اولین بار از پوســت درخت بید، ديگوكسین از برگ گیــاه ديژيتال و بلادونا از عصــاره گیاه بلادون تهیه شــدند.
هزاران نوع گیاه دارويی مختلف در طبیعت وجود دارد كه هر كدام حاوی نوعی ماده شــیمیايی با اثرات درمانی هستند. اين روزها در كشور ما منابع مختلفی برای تهیه گیاهان دارويی و داروهای گیاهی و همچنین ادعاهای بعضا غیر علمی درباره كمیت و كیفیت اثربخشــی اين مواد طبیعی وجــود دارد.
بــرای اينكه بدانید كدا ميــک از فراورده های گیاهی موجــود در بــازار قابل اعتماد هســتند و كدام نه، بهتر اســت درباره گیاهــان دارويی اطلاعاتب یشتري داشته باشید.

گیاهان دارویی

1. گاهی اوقات گیاه دارويی در زمینی كشت داده شده كه فاقد مواد معدنی لازم برای تولید ماده دارويی در گیاه بوده است.
به اين معنی كه گیاه اگرچه از هر نظر شبیه گیاه دارويی اصلی اســت اما به دلیل رشد در زمین كشــاورزی فاقد مواد لازم و ماده موثره دارويی است.

2. ابتلا به انــواع آفات گیاهی در زمان رشــد عامل ديگريســت كه می تواند باعث عدم تشــكیل مواد دارويی يا تغییر نسبت مواد موثره تولید شده در گیاه و در نتیجه بی اثر شدن يا بروزا ثرات ناخواسته در هنگام مصرف گیاه شود.

3. هر گیاه دارويی زمان برداشــت مخصوصی دارد كه در آن زمان مقدار مواد دارويی در گیاه به بالاترين حد خود می رســد.
برداشــت هر گیاه بايد در فصل مخصوص و حتی در ســاعت بخصوصی از روز انجام شــود. عدم اطلاع از زمان مناســب برداشــت گیاه می تواند باعث عدم وجود مواد دارويی در آن شود.

4. برای خشــک كــردن هر گیــاه دارويــی روش به خصوصی وجود دارد كه رعايت نكردن آن می تواند باعث از دست رفتن مواد موثره دارويی شود. بنابراين خشک كردن در شرايط نامناسب نیز از جمله عوامل بی اثر شدن گیاهان دارويیا ست.

5. نگهداری گیاه تازه يا خشــک شــده، در شرايط نامناســب از نظر دمــا، رطوبت، نــور و … همچنین بسته بندی نا مناسب گیاه خشک شدها ز جمله عوامل ديگری هستند كه می توانند باعث از دست رفتن مواد دارويی گیاهان بشوند.

6. در بعضی موارد گران يــا ناياب بودن گیاه دارويی اصلی، باعث انجام تقلب در تهیه آن و فروش گیاه ديگری با شــباهت ظاهری كامل اما فاقد مواد دارويی به جای گیــاه اصلی می شــود.
اگرچه بســیاری از اطلاعاتی كه دربــاره مواد موثره و اثربخشــی بعضیا ز گیاهان وجود دارد صحیح هستند اما معمولا غلظت ماده موثر دارويی در گیاهان به اندازه ای كم است كه با مصرف خود گیــاه اثرات درمانی مورد انتظار به دســت نخواهد آمد و برای استفاده از اثرات درمانی راهی به جز عصاره گیری صحیح و اســتفاده از ماده موثره در ســاخت اشكال دارويی مانند قرص، كپسول، قطره، شربت و … وجود ندارد.

گیاهان دارویی

گیاهان‏ و‏ عوارض‏ جانبی

بســیاری از مصر فكنندگان تصــور م یكنند كه مصرف كمی برگ، گل و ســاقه خشــک يک گیاه نمی تواند هیچ عارضه جانبی داشته باشد اما واقعیت اين اســت كه گیاهــان دارويی هم درســت مثل داروهای شــیمیايی توانايی ايجاد اثرات نامطلوب جانبی را دارند. اين عــوارض را مي توان به دو گروه تقسیم كرد:

1. عوارض جانبی ناشی از نحوه تهيه گياهان دارویی

گاهی هنگام برداشــت گیاهان خودرو در طبیعت، افراد به اشــتباه گیاه ديگری را كه شباهت ظاهری با گیاه اصلی دارد برداشــت م یكنند؛ گیاهی كه در خوشبینانه ترين حالت بی اثر است و در بدبینانه ترين حالت حاوی مواد سمی و مضر برای سلامتی انسان.
در بعضــی موارد گیــاه قبــل از برداشــت دارای آلودگی های میكروبی يا قارچی اســت و در بعضی موارد بعد از برداشــت و در حین فرايند نگهداری يا خشــک كردن غیر علمی دچار آلودگی می شود. در هر دو حالت مصرف اين فراورده گیاهی ممكن است برایا نسان خطرناك باشد.
گیاهان دارويی معمولا در بسته بندی های دارای تاريخ انقضای مصرف به فروش نمی رســند؛ در نتیجــه مصر فكننده از عمر فــراورده گیاهی خريداری شــده، تازگی يا كهنگــی آن و باقی ماندن مــواد موثره يــا تبديل شــدن آنها به تركیبات احتمالا مضــر  اطلاعی ندارد.
ممكن اســت گیاهان خودرويی كــه از طبیعت برداشت می شــوند، در محلی نامناسب و در معرض مواد شیمیايی يا پســماندهای صنعتی رشد كرده باشــند و در نتیجه احتمال وجود مــواد خطرناك شیمیايی در آنها وجود داشته باشد.

2. عوارض جانبی ناشی از مواد دارويی موجود در گیاهان

مواد موثره موجود در گیاهان هم درســت مثل ساير داروها، از انواع تركیبات شیمیايی تشكیل شده اند؛ تركیباتی كه پا به پای اثرات درمانی می توانند عوارض ناخواســته نیز برای مصــرف كننده ايجــاد كنند. طبیعی بودن منشــا تهیه گیاهان دارويی هرگز به معنی بی خطر بودن آنها برای سلامتی نیست؛ برای مثال گل مینا می تواند باعث حملات آســم، كهیر و مشكلات گوارشی شود.

herbswhitebowl

گیاهان دارویی و تداخلات دارویی

بروز تداخــلات دارويی بیــن داروهــای گیاهی و داروهای شــیمیايی يكی از عواملی است كه مصرف خودســرانه داروهای گیاهی را خطرآفرين می‌كند.
اگرچــه بروز تداخل بین اين دو نــوع دارو در بعضی موارد چندان مهم نیست اما بعضی از اين تداخلات می توانند خطرناك باشــند؛
برای مثال گل اشرفی، بابونه و مريم گلی می توانند احتمال بروز خونريزی را در بیمارانی را كه داروهای شیمیايی ضدانعقاد خون مانند وارفارين مصرف م یكنندا فزايش دهند.

داروهای گیاهی به جای گیاهان دارویی

از آنجــا كه اثــرات مفیــد و گاه منحصــر به فرد گیاهان دارويی بــرای درمان بعضی بیماری ها قابل چشم پوشی نیســتند و اســتفاده از اشكال سنتی داروهــای گیاهی به دلیل مشــكلات گفته شــده خطراتی به همراه دارند، اما بهترين راه ســود بردن از خواص گیاهان دارويی و دور ماندن از بســیاری از عوارض ناخواسته ناشــی از تهیه و تولید غیرعلمی آنها استفاده از داروهای گیاهی رسمی كشور است.
اين داروها كه با كشــت علمی و فراوری استاندارد تحت نظر متخصصــان گیاهان دارويــی و با تايید وزارت بهداشــت و درمان تولید می شوند، به اشكال دارويی – قرص، كپســول، قطره، شربت، پماد و …- وجود دارند و از آنجا كه میزان داروی موجود در هر وعده دارويی ايــن فراورده ها و همچنین طول زمان نیاز به مصرف آنها با معیارهای علمی تعیین شــده است، احتمال بروز عوارض پیش بینی نشده ناشی از مصرف گیاهان دارويی به اين شكل كاهش می‌يابد.
بســته بندی مناســب، وجود تاريخ تولید و انقضا و بروشور حاوی اطلاعات ضروری برای مصر فكننده از مزايــای ديگری هســتند كه ضمــن تامین نیاز بیماران، خطرات احتمالی مصرف داروهای گیاهی را كاهش می دهند.

پرونده ویژه گیاهان دارویی - وبسایت دانشنامه پزشکی



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*