Search
نفخ Bloating

نفخ

نفخ Bloating

» نفخ (Bloating) «

نفخ به احساس ورم و پری شکم و افزایش ميزان  با گاز ً گاز در مجاری گوارش گفته می شود. معمولا روده ای و آروغ زدن همراه است. این گاز توسط باکتری های موجود در دستگاه گوارش توليد می شود. باکتری  ها، گاز را از طریق موادغذایی که خورده شده، اما به درستی و به طور کامل هضم و جذب نشده است، توليد می کنند.

» علت های ایجاد نفخ

مصرف غذاهای چرب تخلیه معده را به تاخیر انداخته و ایجاد نفخ می کنند. هم چنین نفخ می تواند به علت نشانگان روده تحریک پذیر باشد که درآن انقباضات روده ای نامنظم می شود.
علت دیگر نفخ می تواند تند تند غذا خوردن باشد. هم چنین نفخ می تواند نشانه برخی بیماری ها مانند آپاندیسیت و یا سنگ کیسه صفرا باشد. یبوست نیز ایجاد نفخ می کند.
در زنان نفخ بیشتر بروز می کند که علت آن هم تغییر در سطح هورمون های بدن و افزایش احتباس آب و نمک در بافت های بدن، پیش از قاعدگی است. در دوران بارداری نیز رحم بزرگ شده و جابه جایی روده ها می تواند موجب بروز نفخ شود.
سوء هضم و سوءجذب غذا در روده کوچک باعث می شود تا غذای هضم نشده بیشتری به روده بزرگ وارد شود. هرقدر میزان غذای هضم نشده در اختیار باکتری های روده بزرگ باشد، گاز بیشتری نیز تولید خواهد شد. (مثل نارسایی لوزالمعده و یا اختلال عدم تحمل لاکتوز)

» درمان نفخ

چنانچه علت نفخ، سوء هضم و نارسایی لوزالمعده باشد، باید مکمل آنزیم های لوزالمعده تجویز شود.
چنانچه علت نفخ سوء هضم قندهای لاکتوز، فروکتوز و یا سوربیتول باشند، باید غذاهای حاوی این مواد مانند شیر، لبنیات، میوه ها و سبزیجات دررژیم غذایی محدود شده و یا از مکمل آنزیم های گوارشی استفاده شود.
مکمل های آنزیم های گوارشی موجود شامل لاکتاز، آمیلاز، لیپاز، پروتئاز، سلولاز، پکتیناز، اینورتاز، گلوکوآمیلاز، مالت دیاستاز هستند. چنانچه علت انسداد فیزیکی باشد، باید عمل جراحی انجام شود.
چنانچه علت انسداد کارکردی باشد، باید از داروهای محرک فعالیت عضلات معده و روده کوچک نظیر اریترومایسین و متوکلوپرامید با تجویز پزشک مصرف کرد.

» بهتر از همه اقدام های بالا باید نسبت به اصلاح نحوه تغذیه و برنامه غذایی اقدام شود لذا برای رفع نفخ باید:

  • غذا به آرامی و آهستگی صرف شود.
  • با قدم زدن پس از صرف غذا حرکات روده ها تحریک شود.
  • مصرف اندکی مایعات اسیدی همچون آب لیموترش و یا سرکه همراه با غذا باعث تحریک ترشح اسید هیدروکلریک و آنزیم
  • های گوارشی شده و به هضم غذا و کاهش نفخ کمک می کند.
  • مصرف ماست، زیره سبز، زیره سیاه و زرد چوبه گاز روده ها و نفخ را کاهش می دهند.
  • زنجبیل، نعناع و رازیانه نیز به شکل دم کرده یا در غذا در رفع نفخ مؤثرند.
  • برای کاهش خاصیت نفخ آوری حبوبات می‌توان آن را ۲۴ ساعت درون آب خیسانده  و سپس آن را آب پز کرد. هم چنین می توان گذاشت تا حبوبات کمی جوانه بزند. در این حالت هم حبوبات ارزش غذایی بیشتری پیدا می کنند و هم بسیار آسان هضم می شوند.
  • نعناع، آویشن، فلفل فرنگی شیرین، ریحان، دارچین، زنجبیل و لیمو ترش باعث تسهیل عمل دفع گازهای روده ها و باد گلو شده و ضد نفخ هستند.
  • به جایم مصرف ۳ وعده غذایی سنگین در روز از ۵ تا ۶ وعده غذایی سبک استفاده شود.
  •   یکی از علل نفخ معده، نوشیدن آب و نوشابه های گازدار به همراه غذا است. نوشیدن این مایعات با غذا، شیره معده را رقیق وسردکرده وهضم غذا را به تأخیر می اندازد. غذاهای ایرانی بیشتر گوشتی بوده و همراه با میوه و سبزیجات است و نوشیدن مایعات به همراه این گونه غذا ها، نفخ ایجاد می کند.
  • اگر به ماست مقداری نعنای خشک، گل سرخ و سبزی های معطر دیگر اضافه شود در حین غذا خوردن و پس از آن، تشنگی فرد رفع می شود، این کار باعث رقیق شدن اسید معده شده و هضم غذا را راحت تر می کند. هم چنین سبزی های معطر موجود در آن، از نفخ معده جلوگیری می کند.
  • حرف زدن در زمان نوشیدن آب، سیگار کشیدن و آدامس جویدن هوای بیشتری داخل معده می کند و می تواند باعث نفخ شود.

 

» توصیه های پیشگیرانه
  • وقتی در حال راه رفتن و حرکت هستيد از خوردن غذا خودداری کنيد.
  •  قبل از غذا خوردن، ۵ الی ۱۰ دقیقه استراحت کرده و با آرامش غذا بخورید تا بلع هوا به کمترین مقدارخود برسد. غذا را به  طور کامل بجوید و از تندتند غذا خوردن بپرهيزید. مصرف غذاهای مایع و نان تليت شده در بسياری مواقع چون به خوبی جویده نمی شوند باعث نفخ می شوند.
  • برای پيشگيری از عدم تحمل مواد غذایی، رژیم غذایی خود را به مدت دو هفته یادداشت کنيد تا متوجه شوید از مواد غذایی که دستگاه گوارش تان به آنها حساس تر است، به طور متوسط چقدر استفاده می کنيد. این مواد شامل گندم، تخم مرغ، سویا، شکلات، لبنيات و … هستند. با کاهش و حذف آنها به مدت دو تا سه هفته نفخ شکمی بهبود می یابد. رژیم غذایی متنوع داشته باشيد و از خوردن مکرر غذاهای ثابت در روزهای متفاوت خودداری کنيد.
  • خوردن ماست، سه تا چهار بار در هفته باعث افزایش باکتری های مفيد روده شده و نفخ را کاهش می دهد.
  • تحرک کم روده موجب نفخ و درد شکمی می شود که می تواند ناشی از تحرک ناکافی، نوشيدن کم مایعات، رژیم غذایی بدون فيبر و به طور کلی کاهش آب بدن باشد. پس سعی در رفع این عوامل داشته باشيد.
  • غذاهای غنی از منيزیم مصرف کنيد تا عملکرد عضلات روده بهبود یابد، سبزیجات سبز برگی شکل، آجيل و تخمه آفتابگردان منبع عالی از منيزیم هستند.
  • خوردن ميوه در زمان نامناسب موجب نفخ معــده می شود، به ویژه بعد از غذا، بهترین زمان خوردن ميوه نيم ساعت قبل از غذای اصلی و یا حد اقل دو ساعت بعد از آن است.
  • از مصرف نا متعادل غذاهایي که بيشترین اثر تحریکی را بر دستگاه گوارش دارند مانند حبوبات، کلم، پياز، گل کلم، موز، سالاد و نوشيدنی های گازدار خودداری کنيد.
  • غذاهاي چرب به ویژه انواع فست فود (غذاهای آماده) را  به  ميزان کمتر  مصرف کنيد، زیرا  چربي روند هضم و جذب را در سيستم گوارشي کند می سازد و به غذاها زمان بيشتري را براي تخمير شدن می دهد.
  • به طور موقت غذاهاي پرفيبر را محدود کنيد و به دستگاه گوارش خود استراحت دهيد. سپس مجدد به طور تدریجی مقادیر فيبر لازم را به رژیم غذایي خود اضافه کنيد.
  • تحرک بدني خود را به ویژه پس از صرف غذا افزایش دهيد. یک پياده روي کوتاه پس از صرف غذا مفيد است.

 

» نشـانه های هشـدار دهنـده یبوسـت و نفـخ
  1.  نفخ شدید همراه با آروغ زدن و اتساع پیشرونده شکم
  2. نفخ همراه با نشانه های کم خونی، کاهش وزن، اسهال و سوء جذب
  3. ایجاد نفخ و یبوست به صورت ناگهانی
  4. کاهش وزن
  5. تهوع و استفراغ
  6. درد شدید شکمی و درد ناحیه  مقعد
  7. وجود خون در مدفوع

 

نکته: در صورتی که نفخ شکمی و یبوست با وجود توصیه های غذایی و سایر آموزش های مربوط به اتخاذ سبک زندگی سالم مانند تحرک، دوری از استرس، تنظیم ساعات خواب و … بعد از دو هفته بهبود نیافت، باید مقدمات ارجاع غیر فوری و پیگیری  بیمار فراهم شود.

« نتيجه گيري »

سبک و شيوه زندگي روزانه افراد در بروز طيف وسيعي از بيماري ها موثر است.
اگر همه امور زندگي مورد ارزيابي قرار گيرد، مشخص می شود که چگونه به جسم و روان انسان آسيب مي رساند.
به طور مثال برخی افراد که به دنبال احساس نفخ مدام و مشکلات ناشی از آن در اولين قدم به حذف مواد غذايی روی می آورند و بر همين اساس مواد غذايی مانند حبوبات و سبزيجات را که بيشتر به عنوان غذاهای نفاخ شناخته می شوند از برنامه غذايی خود حذف می کنند.
بايد به اين افراد توصيه کرد برای درمان مشکل نفخ راه درستی را انتخاب نکرده اند، چرا که سبزيجات و ميوه ها از موادغذايی مورد نياز بدن و جزو منابع غنی فيبر هستند و حذف اين مواد از برنامه غذايی می تواند زمينه ساز مشکلات گوارشی بسياری شود که شايع ترين آن يبوست است.
اين افراد قبل از هر اقدامی بايد به پزشک مراجعه کنند و دليل اصلی آن را با راهنمايی های پزشک متخصص پيدا کنند. لـذا بايـد مهارت هايـي را بياموزيـم کـه بـه ما کمک کند فشـار رواني خود را مديريت کـرده و بارفتارهاي تغذيـه اي مناسـب و ورزش، زندگـي سـالم تر و متعادل تـري داشـته باشـيم.

گردآوری: دانشنامه پزشکی



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*