Search

شیمی درمانی و مشکلات پوست و مو

Chemo-Hair-loss

تکثيــــر سلـــول هــا ٬ کاهـش مـــوها

افراد بعد از شنیدن خبر ابتلا به سرطان به اولین چیزی که فکر می کنند چیست؟ مبارزه؟ میل به ادامه حیات؟ خانواده؟ تسلیم شدن یا مرگ؟
در بسیاری موارد سرطان آخر دنیا نیست و خیلی ها با حفظ روحیه توانسته اند آن را شکست دهند؛ حتی افرادی هستند که سرطان برایشان سکوی پرتابی می شود برای رسیدن به کمال، آرامش، مبارزه و استقامت.
هرچه که باشد هر انسانی تا زنده است باید زندگی کند؛ یعنی ایستادگی برای سلامت تک تک اعضای بدن. با این حال، بدون شک داروهای سرطان تاثیر نامطلوبی روی تمام اعضای بدن می گذارند که پوست، مو و ناخن ها نیز از این آسیب ها درامان نیستند، در نتیجه بیمار سرطانی علاوه بر مبارزه با تومورها باید حواسش به سلامت پوست و موهایش نیز باشد.
خانم دکتر سیمین ابراهیم زاده، متخصص پوست و مو از تاثیر شیمی درمانی روی وضعیت پوست و مو و راه های مقابله با آن می گوید.

1. » داروهای شیمی درمانی و ریزش مو

داروهای شیمی درمانی روی سلول پرتکثیر مانند تومورها تاثیر دارند؛ بنابراین روی تمام سلول های سالم پرتکثیر بدن مانند سلول های فولیکول مو، مخاط دهان و دستگاه گوارش نیز تاثیر بیشتری می گذارند.
از شایع ترین عوارض شیمی درمانی می توان به ضعف و بی حالی ناشی از بیماری و مصرف داروهای آنتی بیوتیک، ضدویروس و ضدقارچ و همچنین ریزش مو اشاره کرد. این داروها برای بافت ها، به  خصوص بافت های پوست سمی هستند.

معمولا ریزش مو در بیشتر بیماران تحت شیمی درمانی دیده می شود که تاثیر منفی در روحیه بیمار ایجاد می کند. یکی از روش های کاهش ریز مو استفاده از Ice cap یا همان کلاه هایی است که ناحیه پوست سر را سرد می کنند، بنابراین جریان خون در ناحیه پوست سر کمتر شده و میزان داروی شیمیایی به دلیل انقباض رگ ها کمتر به آن می رسد.
استفاده از این کلاه  به این صورت است که از ابتدای شروع شیمی درمانی روی سر قرار می گیرد و تا یک تا دو ساعت بعد از اتمام آن نیز روی سر می ماند. متاسفانه هزینه استفاده از این روش بالاست و در تمام مراکز درمانی ارائه نمی شود.
البته این نوع درمان برای افرادی که از سرطان خون رنج می برند یا در مرحله متاستاز یک تومور هستند (گسترش سلول های سرطانی در اندام های دیگر) توصیه نمی شود زیرا در این شرایط بعضی سلول های سرطانی خود را در این ناحیه سرد شده پنهان می کنند و مورد حمله دارو قرار نمی گیرند.

از دیگر آسیب هایی که به موها وارد می شود می توان به تغییر جنس آنها اشاره کرد. معمولا بعد از اتمام شیمی درمانی بیماران از تغییر جنس مویشان شکایت می کنند.
به این ترتیب که بعد از اتمام دوره و رشد دوباره به عنوان مثال موهای صاف، فر می شوند یا تغییر رنگ می دهند. در بعضی موارد این تغییر رنگ به صورت پرچمی است. یعنی قسمتی از مو تیره تر و قسمتی دیگر روشن تر می شود.
البته این موارد در همه بیماران دیده نمی شود و عوارض برحسب نوع سرطان و داروهای مصرفی متفاوت است. معمولا برای مقابله با این قبیل مشکلات نمی توان کار زیادی انجام داد زیرا در نتیجه تاثیر دارو به وجود آمده و مشکلی داخلی محسوب می شود.

با این حال می توان با استفاده از اسپری های ضدآفتاب مقابل اثرات آسیب رسان نورخورشید را گرفت. توصیه می شود این افراد از شامپوهای ملایم، به خصوص شامپوبچه برای شست وشوی موهایشان استفاده کنند. چنگ زدن و خشک کردن بیش از حد موها، استفاده از سشوار داغ، اتوی مو و شانه های خشن توصیه نمی شود.

2.  » داروهای شیمی درمانی و وضعیت پوست

شیمی درمانی عوارض نامطلوب خود را روی پوست نیز برجای می گذارد که می توان به قرمزی پوست اشاره کرد. بیشتر بیماران در طول شیمی درمانی حداقل یک بار با دانه ها و بثورات پوستی مواجه می شوند.
بعضی بیماران در اولین مرحله تزریق که اثر سمی زیادی روی پوست دارد دچار کهیر می شوند. در واقع اثرات حساسیت زایی داروها باعث بروز این ضایعات پوستی می شود.
متاسفانه بروز این مشکلات نیز اجتناب ناپذیر است زیرا باید درمان ادامه پیدا کند. البته استفاده از آنتی هیستامین ها، چرب کردن پوست، دوش ملایم و در موارد شدیدتر تزریق کورتون می تواند تا حدودی مشکل را برطرف کند.
استفاده از کرم های مرطوب کننده و لوسیون های بدن، به خصوص بعد از حمام کردن ممکن است برای مقابله با خشکی پوست و آسیب های ناشی از آن موثر باشد؛ حتی افرادی که پوست چربی دارند نیز بعد از شیمی درمانی احساس خشکی پوست می کنند. این افراد نیز باید از مرطوب کننده هایی که پایه آب دارند استفاده کنند.
در بعضی موارد تغییرات رنگدانه ای پوست یا هیپرپیگمانتاسیون نیز بروز می کند که به صورت خطوط شلاقی روی تنه و اندام ها ایجاد می شود. خوشبختانه این حالت بیشتر در تنه ایجاد شده و روی پوست دیده نمی شود.
این وضعیت با قطع شدن دارو بهبود پیدا می کند اما جزو عوارضی است که کاملا از بین نمی رود.
در بعضی موارد نیز پوست افراد تیره تر از قبل می شود. تمام این عوارض برحسب نوع سرطان، دوز و طول درمان متفاوت است.

3.  » داروهای شیمی درمانی و زخم مخاط دهان

یکی دیگر از آسیب های شیمی درمانی آسیب آن به مخاط دهان است. بیشتر افراد زخم های دهانی و استوئوماتیت (التهاب مخاط دهان) را تجربه می کنند. این نوع زخم ها دردناک بوده و در غذا خوردن مشکل ایجاد می کنند.
متاسفانه نمی توان جلوی ایجاد این زخم ها را گرفت زیرا داروها باید با دوز بالا استفاده شوند اما می توان با استفاده از دهانشویه های مناسب، مصرف غذاهای نرم و شست وشوی دهان با جوش شیرین تا حدودی آن را تسکین داد.

4. » داروهای شیمی درمانی و تغییرات ناخن ها

سلول های ناخن ها نیز رشد زیادی دارند، به همین دلیل مورد هجوم داروهای شیمی درمانی قرار می گیرند. بیشترین تغییرات ایجاد شده در فرم ناخن هاست که به صورت خطوط عرضی یا برجستگی ها و فرورفتگی های طولی در ناخن ها یا تغییر رنگ خود ناخن یا بستر آن بروز می کنند.

5. » داروهای شیمی درمانی و آسیب در محل تزریق

اگر هنگام تزریق کانول ها جابه جا شوند و ماده شیمیایی در اطراف رگ ریخته شود به پوست آن ناحیه آسیب می زند. در این صورت ناحیه مورد نظر قرمز و دچار التهاب می شود.
در مواردی شدیدتر منجر به نکروز شده و این قسمت از پوست تحریک و از بین می رود. خوشبختانه پرستارانی که تزریق را انجام می دهند افرادی کارآزموده هستند.
در این صورت باید تزریق قطع و همان موقع اسپیره شود تا مقداری از داروی ریخته شده برگشت داده شود. معمولا ترکیباتی مانند بیکربنات سدیم یا کورتون که ضدداروی شیمیایی هستند، در ناحیه مورد نظر تزریق می شوند تا اثر تخریبی دارو را کاهش دهند.
در این موارد گرم و سرد کردن محل نیز توصیه می شود. سرد کردن برای خنثی کردن ماده و گرم کردن برای دفع هر چه سریع تر و کاهش اثر دارو در محل انجام می شود.

6. » داروهای شیمی درمانی و حساسیت به نور

پوست افرادی که تحت شیمی درمانی و پرتودرمانی قرار می گیرند حساسیت زیادی نسبت به نورخورشید پیدا می کند، در نتیجه خیلی زود قرمز و دچار سوزش می شود.
در بعضی موارد تغییراتی که از سال ها قبل در اثر آفتاب سوختگی ایجاد شده و به آن «اکتینیک کراتوزیس» گفته می شود (برجستگی های پررنگ زبر قسمت های سر و صورت و بالای تنه) در اثر شیمی درمانی تشدید می شود.
به این ترتیب که این برجستگی ها برجسته تر، قرمزتر و حساس تر شده و خارش آنها نیز بیشتر می شود. از مهم ترین روش های مقابله با این مشکل می توان به استفاده از لباس های پوشیده تر، استفاده از کلاه، خودداری از قرار گرفتن طولانی مدت در معرض آفتاب و از همه مهمتر استفاده از کرم ضد آفتاب با SPF بالای ۳۰ و تکرار آن در طول روز اشاره کرد.
چرب کردن مرتب پوست کمک کننده است. خشکی پوست حساسیت آن را نسبت به نور و مواد شیمیایی بیشتر می کند.

7. » شیمی درمانی و افزایش خال

معمولا کودکانی که تحت شیمی درمانی قرار می گیرند، در بزرگسالی با افزایش خال ها مواجه می شوند. این خال ها باید تحت نظر قرار بگیرند و از عوامل سرطان زا مانند نورآفتاب دور نگه داشته شوند.
خال هایی که تغییر رنگ و شکل می دهند و افزایش رشد ناگهانی دارند، مشکوک به ملانوم (نوعی سرطان پوست) هستند.
استفاده از کرم های ضدآفتاب و عدم تماس با مواد شیمیایی فرد راا ز عوامل خطرساز حفاظت می کند.

8. » شیمی درمانی و قرمزی دست ها و پاها

قرمزی دست ها و پاها در نتیجه دوز داروها بروز می کند. هرچه دوز داروها بیشتر باشد قرمزی و درد انگشتان دست و پا نیز بیشتر می شود. این درد و قرمزی معمولا با پوسته ریزی و تغییر رنگدانه ها همراه است.
در موارد شدیدتر می توان از تزریق کورتون استفاه کرد. کرم های حاوی کورتون نیز ممکن است این قرمزی و التهاب را کاهش دهند. مشکل دیگر بروز سندرم رینودا ست.
بعضیا فرادی که تحت شیمی درمانی قرار می گیرند دچار سندرم رینود می شوند، به این ترتیب که انگشت های دست و پا در معرض سرما دچار قرمزی و کرختی می شود.
این مساله به دلیل تغییراتی است که به دلیل اسپاسم رگ ها ایجاد می شود. استفاده از دستکش و جوراب های کلفت و عدم تماس با آب سرد ممکن است تسکین دهنده باشند.
در مواردی نیز سفتی پوست انتهای بدن یا اسکلروزیس بروز می کند که ممکن است آزاردهنده باشد.

9. » شیمی درمانی و فولیکولیت یا التهاب ریشه مو

ممکنا ست درا ثر شیمی درمانی مشکل فولیکولیت یا التهاب ریشه مو در قسمت هایی از بدن مانند کشاله ران و زیربغل ها که حاوی مو هستند بیشتر شود.
این نواحی به دلیل سایش بیشتر در معرض التهاب قرار دارند. استحمام مرتب و رعایت بهداشت ممکن است کمک کننده باشد. استفاده از آنتی بیوتیک در موارد شدیدتر ضروری است.
از آنجا که در بعضی آقایان به دلیل اصلاح صورت امکان فولیکولیت بیشتر می شود باید اصلاح در جهت رویش مو باشد. بهتر است اصلاح بعد از حمام وقتی موها نرم ترند انجام شود.
توصیه می شود این افراد به جای تیغ از ماشین های ریش تراش و از فوم های مناسب قبل از اصلاح استفاده کنند.

10. » شیمی درمانی و فلاشینگ پوست

تنها موردی که با بروز آن باید بیمار هرچه سریع تر به پزشک مراجعه کند و حتی لازم می شود داروی شیمی درمانی قطع شود یا تغییر کند، فلاشینگ پوست است.
فلاشینگ قرمزی های خیلی شدید پوستی است که بیشتر در نواحی سر و صورت دیده می شود و با ایجاد گرمی شدید و تپش قلب همراه است

چه باید کرد؟

متاسفانه هنوز نمی توان مانع بروز بیشتر این عوارض شد زیرا این داروها به خودی خود سمی هستند و باید با میزان زیاد مصرف شوند.
این داروها قابل  تعویض نیستند اما به طور کلی با رعایت بهداشت، عدم تماس با مواد حساسیت زا مانند شوینده ها، عدم استفاده از افترشیوهای حاوی الکل و خشک کننده پوست، عدم استفاده از عطر روی پوست، قرار نگرفتن در معرض نورآفتاب و گرد و غبار، استفاده منظم از ضدآفتاب های مناسب، تغذیه  مناسب حاوی آنتی اکسیدان ها مانند میوه ها و سبزیجات می توان به کاهش عوارض این بیماری کمک کرد.

ستاره رستگاری - دانشنامه پزشکی



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*